Καπετάνιος στη φουρτούνα, νιός στην έγνοια για τον κόσμο της δουλειάς

ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΦΛΩΡΑΚΗΣ

Σύντομη αναφορά με αφορμή τα τέσσερα χρόνια από το θάνατό του

Ο Χαρίλαος Φλωράκης και άλλοι κομμουνιστές στο στρατοδικείο

Σαν προχτές, 22 του Μάη – τότε ήταν Κυριακή – το 2005, έκλεισε τον κύκλο της ζωής του ο σύντροφος Χαρίλαος Φλωράκης, επίτιμος πρόεδρος του ΚΚΕ. Ο χρόνος που μεσολάβησε είναι και μακρύς και κοντός. Μακρύς γιατί έγιναν πολλά από τότε, κι έτσι μετράει η ιστορία το χρόνο. Κοντός γιατί είναι νωρίς να καταλαγιάσουν τα συναισθήματα. Μια τέτοια ανάγνωση του χρόνου, όμως, συναισθηματική, προσβάλλει το «είναι» του συντρόφου που έγινε αφορμή για τη σημερινή αναφορά. Ο ίδιος σίγουρα δεν ήταν μεταφυσικός. Και άρα δε μας βλέπει από «κει που είναι», γιατί απλά δεν είναι. Απεχθάνονταν επίσης τα μεγάλα λόγια. Αγαπούσε όμως τις μεταφορές. Σα κι αυτή που μας κληροδότησε: «οι ζευγάδες φεύγουν, η σπορά μένει». Γεννήματα και της δικιάς του σποράς όσα ακολούθησαν το θάνατό του: το Κόμμα δυνάμωσε κι άλλο, γιόρτασε τα 90χρονά του παράλληλα με το σπουδαίο γεγονός, το συνέδριό του (18ο στη σειρά), εξοπλισμένο πιο ισχυρά για τη λαϊκή αντεπίθεση, το Πανεργατικό Αγωνιστικό Μέτωπο (ΠΑΜΕ) γιόρτασε κι αυτό τα 10χρονά του επιβεβαιώνοντας στη μέση μιας καλπάζουσας παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης ότι η ταξική συσπείρωση είναι μονόδρομος για τους εργάτες, η ΚΝΕ μετράει ήδη 9 συνέδρια και το Κόμμα μπορεί με περηφάνια να μετρά την ανανέωση των γραμμών του με εκατοντάδες στελέχη προερχόμενα από τη νέα βάρδια του επαναστατικού κινήματος.Κι έτσι μετρώντας την ιστορία κρατάμε στη μνήμη ζωντανή την παρουσία του σύντροφου Χαρίλαου Φλωράκη, σαν έναν σύντροφο που από τα 87 χρόνια της ζωής του τα 76 είναι ταυτισμένα με την πορεία του ΚΚΕ. Από όταν ήταν 15χρονος στην ΟΚΝΕ ως και που αναδείχτηκε γενικός γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ, αλλά και μετά ως το τέλος.

Οπως σημείωνε η ΚΕ του ΚΚΕ αναγγέλοντας το θάνατο του συντρόφου μας, όλη του η ζωή «ταυτίζεται με τις μεγαλύτερες στιγμές του λαϊκού μας κινήματος: Με τον αγώνα του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, με την ηρωική πάλη του λαού κατά των Εγγλέζων και της ντόπιας αστικής κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου το Δεκέμβρη του 1944, με την ένδοξη δράση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) κατά της εγχώριας αστικής τάξης και των Αγγλοαμερικανών συμμάχων της. Ταυτίζεται με την ιστορία των διώξεων, των φυλακίσεων και των εκτελεστικών αποσπασμάτων που οδηγήθηκαν χιλιάδες παιδιά του ΚΚΕ, του ΕΑΜ και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας».

Απρίλης 1943: Ο Χαρίλαος Φλωράκης (αριστερά) και ο Κωνσταντινίδης στην Πάρνηθα

Τι πιο καλό βιογραφικό απ’ αυτό; «Η κομματική – πολιτική δράση του σ. Χαρίλαου Φλωράκη δε γνώρισε διαλείμματα. Γνώρισε μόνο φουρτούνες και μεγάλες δυσκολίες. Τις αντιμετώπισε όλες με παλικαριά και με αισιοδοξία, με την πηγαία θυμοσοφία του και με την αποφασιστικότητα του κομμουνιστή, που έχει πλήρη συναίσθηση της αποστολής του και της σκληρότητας που χαρακτηρίζει την ταξική πάλη. Τις αντιμετώπισε δίνοντας όλες τις δυνάμεις του και βγαίνοντας ηθικά νικητής. Οπως τόσοι και τόσες από τους χιλιάδες κομμουνιστές και τις κομμουνίστριες, που δε λογάριασαν και διέθεσαν τη ζωή τους απλόχερα, για να ξημερώσουν καλύτερες μέρες.Στη διάρκεια της Μεταξικής δικτατορίας και πριν απ’ αυτή, στα χρόνια του Βενιζελικού «Ιδιώνυμου». Στην Κατοχή και στον ένοπλο λαϊκό αγώνα του 1946 – 1949, όπου αναδείχτηκαν τόσο οι πολιτικές όσο και οι στρατιωτικές ικανότητες του σ. Χαρίλαου Φλωράκη. Εκεί, στα βουνά της Πίνδου, που οι αετοί συναντήθηκαν με τους ένοπλους αετούς, τον Νίκο Μπελογιάννη, τον Διαμαντή, τον Καπετάν Γιώτη, όλους τους ήρωες – μαχητές και τις μαχήτριες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Εκεί, που η αδιαλλαξία απέναντι στον ταξικό εχθρό πήγαινε χέρι – χέρι με την ευαισθησία απέναντι στο σύντροφο, στο συναγωνιστή, στον απλό άνθρωπο.

«Δε φοβηθήκατε το θάνατο;» τον ρωτούσαν. «Ασφαλώς και τον φοβηθήκαμε», απαντούσε. «Ποιος δε λογαριάζει τη ζωή του; Μόνο ο τρελός ή ο άδειος από συναισθήματα μπορεί να μη φοβηθεί το θάνατο. Αλλά εκείνο που διακρίνει τον κομμουνιστή, είναι ότι βρίσκει τη δύναμη, όταν χρειαστεί, να θυσιάζει ό,τι πιο πολύτιμο έχει, ξεπερνώντας και το φόβο του θανάτου».

Ο σ. Χαρίλαος Φλωράκης, όχι μόνο δε μετάνιωσε για το δρόμο που επέλεξε, αλλά συνήθιζε να επαναλαμβάνει, ότι τον ίδιο δρόμο θα ακολουθούσε ξανά, αν αυτό μπορούσε να γίνει. Γιατί γνώριζε, ότι δεν είχε κάνει λάθος. Γιατί γνώριζε, ότι η ζωή ομορφαίνει περισσότερο και ότι η ανθρώπινη υπόσταση καταξιώνεται μόνο στον αγώνα για την αλλαγή της κοινωνίας.

Από το 10ο Συνέδριο του ΚΚΕ

Στη μεγάλη δίκη του 1960 ξαναζωντάνεψαν η ατρόμητη στάση κομμουνιστών – κατηγορουμένων προηγούμενων χρόνων, η σθεναρή υπεράσπιση του ΚΚΕ, της πατριωτικής – διεθνιστικής προσφοράς του και των αρχών του, που μετέτρεπαν τους κατηγορουμένους σε κατηγόρους.Αντικρούοντας την κατηγορία της διενέργειας κατασκοπίας υπέρ ξένης δύναμης, μαζί με τους συγκατηγορουμένους του συντρόφους Ρούλα Κουκούλου, Κώστα Λουλέ, Αύρα Παρτσαλίδου και άλλους, ο σ. Χαρίλαος Φλωράκης είπε στην απολογία του ανάμεσα σε άλλα:

«Βεβαίως τα Κομμουνιστικά Κόμματα έχουν σχέσεις μεταξύ τους. Μας συνδέουν κοινή ιδεολογία, κοινά ιδανικά, η φιλία και η συναδέλφωση των λαών μας, έχουμε κοινό αντίπαλο, τον ιμπεριαλισμό. Και μόνο αυτό επιβάλλει τη διεθνή αλληλεγγύη μας. Αλλά υπάρχουν και προβλήματα που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με γνώμονα τα κακώς νοούμενα συμφέροντα μιας χώρας. Παράδειγμα το Κυπριακό, στο οποίο οι Αγγλοι και οι Τούρκοι κομμουνιστές αντιτάχθηκαν στις απόψεις των κυβερνήσεων των χωρών τους. Η επίσημη Αγγλία και η Τουρκία τούς είπαν προδότες, αλλά στην πραγματικότητα η στάση τους ήταν και σωστή και εθνική. Να γιατί ο διεθνισμός μας δεν έρχεται σε αντίθεση με την αγάπη μας προς την πατρίδα και τα συμφέροντά της. Το 1957 μαζεύτηκαν στη Μόσχα αντιπρόσωποι 64 Κομμουνιστικών Κομμάτων και διακήρυξαν ότι βασικό καθήκον των κομμουνιστών είναι η υπεράσπιση της ειρήνης. Ποιος αμφισβητεί ότι αυτό είναι και εθνικό μας καθήκον;».

Φωτογραφία του 1977. Από αριστερά: Γιάννης Ρίτσος, Λουί Αραγκόν, Αντώνης Αμπατιέλος, Χαρίλαος Φλωράκης

«Πολεμάμε και τραγουδάμε, έλεγε στην Κατοχή η ΕΠΟΝ. Αυτό κάνετε κι εσείς τώρα», είπε σε συγκέντρωση στο Βελιγράδι, στη διάρκεια των βομβαρδισμών από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, μιλώντας σε συγκέντρωση Γιουγκοσλάβων, που αντιπροσωπεία του ΚΚΕ τους είχε επισκεφθεί, για να εκφράσει την αλληλεγγύη της στον αγώνα τους.Η διεθνιστική δράση του σ. Χαρίλαου Φλωράκη αναγνωρίστηκε και τιμήθηκε από πολλά Κομμουνιστικά Κόμματα. Ξεχωρίζουν οι τιμητικές διακρίσεις του βραβείου της «Φιλίας των Λαών», από τον Πρόεδρο του Ανωτάτου Σοβιέτ της Σοβιετικής Ενωσης, το βραβείο «Καρλ Μαρξ», από το κράτος της Λαοκρατικής Γερμανίας και το βραβείο «Γκεόργκι Ντιμιτρόφ» από το σοσιαλιστικό κράτος της Βουλγαρίας.

Από το 1954 μέχρι το 1966 έμεινε ο σ. Χαρίλαος στη φυλακή, αφού η θανατική καταδίκη του είχε μετατραπεί σε ισόβια. Μαζί του και άλλοι 85 κομμουνιστές. Μπορούσαν να αποφύγουν όλες αυτές τις κακουχίες και τις στερήσεις, αρκεί να δήλωναν ότι αποκηρύσσουν το ΚΚΕ, την ιδεολογία τους. Αλλά προτίμησαν να σηκώσουν το σταυρό.

Η «ελεύθερη» ζωή κράτησε λιγότερο από ένα χρόνο. Στις 21 Απρίλη 1967 ο σ. Χαρίλαος εξορίστηκε στη Γυάρο και στη συνέχεια στη Λέρο για 4 ακόμη χρόνια. Και ακολούθησαν η παράνομη δράση και η παράνομη διαφυγή στο εξωτερικό, μετά από σχετική εντολή του Κόμματος.

Στα 80χρονα του ΚΚΕ

Τον τίτλο του «ιστορικού ηγέτη», που πολλοί συνηθίζουν να χρησιμοποιούν αφειδώλευτα, ακόμη και για ασήμαντα περάσματα από την πολιτική, ο σ. Χαρίλαος Φλωράκης τον έκανε συνώνυμό του. Γιατί απέδειξε ότι «ιστορικό στέλεχος» δεν είναι όποιος αφιέρωσε πολλά χρόνια στην πολιτική δράση. Γίνεται το πρόσωπο εκείνο που, όταν τερματίζεται η ζωή του, παραμένει «ορθοστατών και ορθοβαδίζων», αλλά και έχοντας δώσει στην επαναστατική συλλογικότητα.Από τις πιο χαρακτηριστικές περιόδους, που αναδείχνεται η συμβολή του σ. Χαρίλαου Φλωράκη, είναι η νομιμοποίηση του ΚΚΕ το 1974, ύστερα από 27 χρόνια παρανομίας και πολλά χρόνια απουσίας των Κομματικών Οργανώσεων από την Ελλάδα. Τότε ο σ. Χαρίλαος Φλωράκης ηγήθηκε του ΚΚΕ, του Κόμματος που ήρθε στη νομιμότητα έχοντας στερηθεί τη φυσιολογική διαδοχικότητα δύο γενεών στην ανάπτυξή του. Τη μια, από τα δολοφονικά χτυπήματα του πολέμου και των κατοπινών διωγμών, την άλλη, λόγω της διάλυσης των Κομματικών Οργανώσεων.

«Πρέπει να αναπληρώσουμε αυτό το κενό γρήγορα», έλεγε συνεχώς το 1974, προσβλέποντας στην ανάπτυξη της ΚΝΕ, και έχοντας εμπιστοσύνη στη νεολαία. Και δεν παρέλειπε, συνεχώς, να καυτηριάζει την απόφαση του 1958 να διαλυθούν οι Κομματικές Οργανώσεις και οι κομμουνιστές να ενταχθούν στην ΕΔΑ.

Με το πηλήκιο του ΔΣΕ

Σε αυτές τις συνθήκες ο σ. Χαρίλαος Φλωράκης συνέβαλε στη γρήγορη προσαρμογή του Κόμματος στις νέες συνθήκες και απαιτήσεις, στην ενότητα του παλιού με το καινούριο. Στην αξιοποίηση των έμπειρων στελεχών, αλλά και στην αποφασιστική προσπάθεια να διαμορφωθεί μια νέα γενιά στελεχών στο ΚΚΕ.Επιβεβαίωσε ότι η συμβολή ενός κορυφαίου στελέχους δεν κρίνεται μόνο από τη δική του προσφορά, αλλά κυρίως κρίνεται από την προσπάθειά του να ανεβαίνει η συλλογικότητα και η διαδοχή των γενεών.

Οταν άρχισε η αντεπανάσταση στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες, στη διάρκειά της και μετά, τότε που ακόμη και επιφανείς ηγέτες πολλών Κομμουνιστικών Κομμάτων υποχώρησαν και αναδιπλώθηκαν, ο σ. Χαρίλαος Φλωράκης αποτέλεσε μια από τις εξαιρέσεις του κανόνα. Εμεινε όρθιος, υπεράσπισε το ΚΚΕ, κόντρα σε εκείνους που μεθόδευαν τη διάλυσή του με τη βοήθεια και την παρασκηνιακή συμμετοχή αστικών δυνάμεων. Ηταν αποφασιστική η συμβολή του στη λεγόμενη «πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ», το 1990, καθώς και στο 13ο Συνέδριο του ΚΚΕ (Φλεβάρης 1991), τότε που επιχειρήθηκε η «μεγάλη έφοδος» για τη διάχυση του ΚΚΕ στον τότε Συνασπισμό. Τότε που το Κόμμα μας χτυπήθηκε από μέσα, στο όνομα της «ανανέωσης», που σήμαινε την προσαρμογή του ΚΚΕ στο σύστημα. Ο σ. Χαρίλαος δεν μπορούσε να διανοηθεί ότι ήταν δυνατό να γίνει και το παραμικρό θετικό σε τούτο τον τόπο, δίχως την ύπαρξη του ΚΚΕ.

Η επιστροφή του Χαρίλαου Φλωράκη στην Ελλάδα στις 24 Αυγούστου 1974

Ο σ. Χαρίλαος Φλωράκης υπερασπίστηκε την προσφορά του σοσιαλιστικού συστήματος, ιδιαίτερα της Σοβιετικής Ενωσης, στα κοινωνικά δικαιώματα των λαών, στην ειρήνη, στην πάλη για έναν κόσμο απαλλαγμένο από την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Γνώρισε από κοντά τη φροντίδα τους ως πολιτικός πρόσφυγας, αλλά και τη διεθνιστική συνεισφορά τους στα επαναστατικά και στα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα των λαών.Είχε βαθύτατη πεποίθηση ότι ο σοσιαλισμός θα έρθει ό,τι και να γίνει, ότι είναι το μέλλον της ανθρωπότητας, γιατί, όπως έλεγε, «ο καπιταλισμός οξύνει και δεν μπορεί να λύσει τα λαϊκά προβλήματα».

Ο σ. Χαρίλαος Φλωράκης είναι γέννημα του ΚΚΕ. Το ΚΚΕ και οι ηρωικοί αγώνες του τον ανέδειξαν σε ηγέτη, τον οποίο εκτιμούν όχι μόνον οι κομμουνιστές και οι κομμουνίστριες, αλλά και πολλοί εργαζόμενοι που δεν ταυτίζονται με την ιδεολογία του Κόμματός μας. Υπήρξε λαϊκός ηγέτης, γιατί ήταν κομμουνιστής. Μόνο αυτή η ιδιότητα μπορούσε να του δώσει όσα του έδωσε, μόνο αυτή μπορούσε να τον καταστήσει λαϊκό ηγέτη.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι στο αποχαιρετιστήριο που συνέταξε το Σεπτέμβρη του 1994 και παρέδωσε στην ηγεσία του Κόμματος, δεν αναφέρεται γενικά στο ΚΚΕ, δεν αφήνει το «βιος του» γενικά στο ΚΚΕ, αλλά έγραψε: «Ο,τι βιος είχα το έχω δώσει στο Κόμμα – στο Κόμμα, στο ΚΚΕ με τα γνωστά σύμβολά του, τη Μαρξιστική – Λενινιστική ιδεολογία του, το πρόγραμμά του και τις αρχές του»» (Από την ανακοίνωση της ΚΕ του ΚΚΕ στις 23 Μάη του 2005).

O ηγέτης στη φουρτούνα φαίνεται
Σπουδαστής της σχολής ΤΤΤ – σχολικό έτος 1933 – 1934. Αποχή από το μάθημα. Ο Χαρίλαος 19χρονος ανάμεσά τους και μέλος της ΟΚΝΕ

Η ζωή του σ. Χαρίλαου Φλωράκη προσφέρεται και σα «γράδο» για να μετράμε τόσο τις διάφορες πλευρές της ιστορίας του Κόμματος, όσο και το «τι πρέπει να κάνω». Είναι χαρακτηριστικό τι σημείωνε – ανάμεσα σε άλλα – η Γενική Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ σ. Αλέκα Παπαρήγα, στον πρόλογο του δίτομου έργου του Χρ. Θεοχαράτου για τον Χ. Φλωράκη: «Εχοντας επίγνωση ότι μέσα σε λίγες γραμμές είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς ολοκληρωμένα, νιώθω την ανάγκη να σταθώ σε κάποιες περιόδους στην ιστορία και δράση του Κόμματος, που εγώ ξεχωρίζω ως χαρακτηριστικές για τη γενικότερη και μακρόχρονη, ως σήμερα, συμβολή του.Η πρώτη ταυτίζεται με τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ το 1974, με την ανοιχτή δράση του Κόμματος ύστερα από 27 χρόνια παρανομίας, ύστερα από πολλά χρόνια απουσίας κομματικών οργανώσεων στην Ελλάδα. Δεν είναι λίγο πράγμα να είσαι στη θέση του ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, ενός κόμματος ιστορικού μεν, παρόντος μεν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στα ελληνικά πράγματα, αλλά ταυτόχρονα στερημένου της συνεχούς νόμιμης δράσης, σε μια περίοδο, μάλιστα, που γίνονται σημαντικές αλλαγές στον ελληνικό καπιταλισμό. Επικεφαλής ενός κόμματος που έχει στερηθεί μια πολύτιμη ιδιότητα, τη φυσιολογική διαδοχικότητα των γενεών, στην ανάπτυξή του. Δύο γενιές στελεχών έλειψαν, η μια από τα δολοφονικά χτυπήματα του πολέμου και των κατοπινών διωγμών, η άλλη λόγω της διάλυσης των κομματικών οργανώσεων μέσα στην Ελλάδα.

1999. Επίσκεψη του Χαρίλαου Φλωράκη στη Γιουγκοσλαβία. ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗ ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΣΑΒΑ

Δεν υπήρχε, κατά τη γνώμη μου πιο σύνθετος ρόλος για όλα τα παλαιά στελέχη του Κόμματος και βεβαίως για τον Γενικό Γραμματέα. Ναι, το πιστεύω απόλυτα, ο σ. Χαρίλαος τα κατάφερε. Να συμβάλει στην ενότητα του παλιού με το καινούριο, στη γρήγορη προσαρμογή του Κόμματος στις σύγχρονες συνθήκες και απαιτήσεις. Στην αξιοποίηση των έμπειρων στελεχών με την αποφασιστική προσπάθεια να διαμορφωθεί μια νέα γενιά στελεχών στο Κόμμα. Συνέβαλε στην ομαλή σχέση των διαφορετικών γενεών, πράγμα εξαιρετικά δύσκολο, κατά τη γνώμη μου. Δεν ξέρω, εγώ τουλάχιστον, άλλο τέτοιο παράδειγμα, σε κανένα άλλο κόμμα.Οι αποχωρήσεις αρκετού αριθμού στελεχών την περίοδο του 1989-91, μια περίοδο βαθιάς κρίσης του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, καθόλου δε μειώνει την παραδειγματική προσπάθεια του σ. Χαρίλαου να δώσει ώθηση στην ανάδειξη νέων στελεχών. Ας μην ξεχνάμε ότι έφυγαν αρκετοί επώνυμοι, όμως σήμερα στο ΚΚΕ υπάρχει μια ώριμη γενιά στελεχών, που αναδείχθηκε και παρέμεινε ορθή ως σήμερα. Η συμβολή ενός κορυφαίου στελέχους δεν κρίνεται μόνο από τη δική του προσφορά, αλλά κυρίως από την προσπάθειά του να ανεβαίνει η συλλογικότητα και η διαδοχή γενεών.

Μια άλλη «στιγμή» απετέλεσε η περίοδος όπου το ΚΚΕ δέχεται τη βαθιά αρνητική επίδραση από τη διάλυση του σοσιαλιστικού συστήματος, από τη νίκη της αντεπανάστασης. Τότε που το ελληνικό κατεστημένο μεθόδευσε παρέμβαση στα εσωτερικά του ΚΚΕ, με στόχο τη διάλυσή του, ή το «νέρωμά» του.

Μια περίοδος που συμπαρέσυρε στην υποχώρηση, στην αναδίπλωση και στη μοιρολατρία, όχι μόνο νέους ανθρώπους και άπειρα στελέχη (αυτό δεν είναι παράξενο ούτε απροσδόκητο), αλλά και επιφανείς ηγέτες πολλών κομμουνιστικών κομμάτων, ώριμης μάλιστα ηλικίας, που είχαν περάσει από «φωτιά και σίδερο».Ο Χαρίλαος Φλωράκης ήταν από τις εξαιρέσεις στον κανόνα αυτό. Ο ρόλος του στη διατήρηση του Κόμματος και της φυσιογνωμίας του ήταν αποφασιστικός, στην κρίσιμη στιγμή που προηγήθηκε του 13ου Συνεδρίου, όπως ήταν η ευρεία ολομέλεια. Δεν έμεινε μόνο εκεί. Δε δίστασε να υπερασπιστεί την προσφορά του σοσιαλισμού, όταν άλλοι ηγέτες παγκόσμιου διαμετρήματος, στην καλύτερη περίπτωση, σίγησαν, αναδιπλώθηκαν στον εαυτό τους, περιμένοντας να δουν πού θα πάνε τα πράγματα.

Ο λαϊκός, ο κομματικός ηγέτης στη φουρτούνα φαίνεται, όταν χρειάζεται να πάει κόντρα στο ρεύμα. Οταν ακόμη πάει κόντρα και στην ηλικία του, καθώς κάθε μέρα, κάθε ώρα γίνεται πολύτιμος με τις παρατηρήσεις και τις γνώμες του, όταν πιστεύει βαθιά στα κομμουνιστικά ιδανικά, τίποτε δεν τον κάνει να τα παρατήσει.

Το Κόμμα και οι ηρωικοί αγώνες του ανέδειξαν τον σ. Χαρίλαο σε ηγέτη του και ο ίδιος ανταπέδωσε και ανταποδίδει την εκτίμηση που τρέφουν σ’ αυτόν οι κομμουνιστές και εκατοντάδες χιλιάδες άλλοι πολίτες, ανεξάρτητα από ιδεολογικές και πολιτικές προτιμήσεις».

Μία επίκαιρη απολογία

Σε καιρούς σα τους σημερινούς που διάφοροι ζητάνε από τους κομμουνιστές να ζητήσουν συγνώμη ακόμη και γιατί υπάρχουν, ζητάνε δηλαδή ξανά να υπογράψουμε δήλωση μετανοίας, αποκτά ιδιαίτερη αξία η υπενθύμιση της στάσης των κομμουνιστών απέναντι στα στρατοδικεία. Μια στάση που περιγράφεται γλαφυρά από την απολογία του σ. Φλωράκη στη δίκη του 1960 (το απόσπασμα είναι από το βιβλίο «Οι δίκες για κατασκοπία την άνοιξη του 1960 στην Αθήνα» εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή».). Μάλιστα αποκτά και μια ξεχωριστή επικαιρότητα η απάντηση που δίνει στον στρατοδίκη που ψάχνει να βρει από πού χρηματοδοτείται το ΚΚΕ. Ας το παρακολουθήσουμε:

Ο Χαρίλαος Φλωράκης με τον επιτελάρχη του στην Πρώτη Μεραρχία του ΔΣΕ Αλέκο Παπαγεωργίου, στις αρχές Φλεβάρη του 1949, στο ελεύθερο Καρπενήσι

«ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Η τακτική της συκοφαντίας είναι χαμένος κόπος. Ενα μέσον έχουν να μας καταπολεμήσουν: Να λύσουν τα προβλήματα του λαού. Αλλά τότε δε θα ήταν αντίπαλοί μας. Το δικαστήριό σας είναι υποχρεωμένο με την απόφασή του να δώσει απάντηση σε ορισμένα ερωτήματα: Αν το να έχει κανείς ιδανικά, το να αγωνίζεται για την εθνική ανεξαρτησία και δημοκρατία στην Ελλάδα είναι προδοσία ή όχι. Αν το να αγωνίζεσαι υπέρ της ειρήνης είναι προδοσία ή πρώτιστο καθήκον κάθε ανθρώπου. Είπατε ότι είσαστε υποχρεωμένοι να δικάσετε με βάση έναν ορισμένο νόμο. Αλλά δεν μπορείτε να χωρίσετε τη συνείδησή σας.ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Είπες ότι έχεις πλήρη συνείδηση και ότι αφομοιώνεσαι με το κόμμα σου. Σε ερωτώ: Γιατί μετά την απόφαση ότι ο Μπελογιάννης ήταν κατάσκοπος και το ΚΚΕ κάνει κατασκοπία δεν αποχωρίζεσαι, αλλά εξακολουθείς να μένεις αφοσιωμένος;

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Κατ’ αρχήν το κόμμα δεν είναι κάτι το άυλο. Τις αποφάσεις του τις παίρνουμε εμείς, και αυτό είναι μάλιστα εγγύησις για το ότι αν κάνουμε λάθη εμείς πάλι θα τα διορθώσουμε. Οσο για τον Μπελογιάννη, σας απαντώ ότι δεν είναι κατάσκοπος αλλά ήρωας.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Αυτό είναι έτι εις βάρος σου!

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Το ΚΚΕ δεν κάνει κατασκοπία. Ο Μπελογιάννης δεν ήλθε για κατασκοπία, αλλά για πολιτική δουλειά και είναι θύμα της μισαλλοδοξίας και της αμερικανοκρατίας και για μας είναι ήρωας.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Εδώ υπάρχουν αποφάσεις, σήματα…

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Πολλά μπορούν να «υπάρχουν» και δεν ξέρω τι υπάρχει. Ρωτάτε εμένα για τον Μπελογιάννη όταν πολιτικοί αρχηγοί και μέλος του υπουργικού συμβουλίου είπαν σε προεκλογική περίοδο ότι «παίξαμε με το κεφάλι του Μπελογιάννη».

ΣΑΡΛΗΣ: Δε ρωτάτε τον κ. πρωθυπουργό και τον υπουργό Δικαιοσύνης…

Σε σχετική ερώτηση ο κατηγορούμενος Φλωράκης απαντά ότι δεν είπε για Μακεδόνες γενικώς, αλλά για Σλαβομακεδόνες. «Και ο Βενιζέλος – προσέθεσε – γράφει γι’ αυτούς: δε θεωρούν εαυτούς ούτε Ελληνας, ούτε Σέρβους, ούτε Βουλγάρους».

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Δεν τα ξέρω εγώ αυτά.

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Αν δεν τα ξέρετε τι να σας κάνω.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Συμφέρει εθνικά η ανακίνησις του Μακεδονικού;

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Οχι, δε συμφέρει. Δεν το υποκινούμε εμείς, αλλά εκείνοι που καταπιέζουν τους Σλαβομακεδόνες και τους καλλιεργούν έτσι τάσεις αποχωρισμού.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Αν κάνουμε πόλεμο για το Βορειοηπειρωτικό θα πολεμήσεις;

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Να μου πείτε πρώτα για ποιο λόγο θα γίνει ο πόλεμος.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Για να τους απελευθερώσουμε, επειδή είναι Ελληνες.

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Ελληνες υπάρχουν και στην Πόλη και στη Σμύρνη και στην Αίγυπτο και στην Αμερική.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Εκτός από φόνους και καταστροφές τι έχετε να παρουσιάσετε;

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Αφού μιλάτε για καταστροφές σας λέω. Το 1949 εμείς νικηθήκαμε. Πέρασαν 11 χρόνια. Από τότε οι κυβερνήσεις της χώρας πήραν 3 δισεκ. δολάρια. Τι έγινε μ’ αυτά, πού είναι η πρόοδος; Η «Καθημερινή» έγραφε τότε: «Να ξεμπερδέψουμε με τους κομμουνιστάς και θα φάμε με χρυσά κουτάλια». Και σήμερα αντί για χρυσά κουτάλια έχουμε ένα εκατομμύριο ανέργους και υποαπασχολουμένους.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Πώς λέτε ότι δεν είσαστε υπέρ της βίας αφού στην κατοχή είσαστε τα 10% και θέλατε να επιβληθείτε με τη βία;

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Ο μακαρίτης ο Χαβίνης είπε στη Βουλή ότι είναι ντροπή να υβρίζεται η Εθνική Αντίσταση, γιατί την ακολουθούσε το 70% του ελληνικού λαού. Ποια ήταν η βία; Το ΚΚΕ και το ΕΑΜ έκαναν ακριβώς το αντίθετο. Είχαν τα 80% του λαού με το μέρος τους, είχαν ουσιαστικά την εξουσία και δέχθηκαν να συμμετάσχουν ως μειοψηφία σε κυβέρνηση εθνικής ενότητος. Και αυτό ήταν λάθος τους.

Σε ερώτηση του προέδρου εάν λειτουργούν στις ανατολικές χώρες σχολές στις οποίες διδάσκονται μαθήματα σαμποτάζ, ασυρμάτου κλπ., ο Φλωράκης απαντά:

– Σας είπα τι σπουδάζουν οι Ελληνες. Πάνε σε σχολείο. Πανεπιστήμιο κλπ. και παίρνουν και επίδομα. Πώς να το κάνουμε; Αυτό είναι το σοσιαλιστικό σύστημα.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Εσύ εφοίτησες στη Στρατιωτική Ακαδημία της Μόσχας; Γιατί έτσι έχει κατατεθεί.

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Οχι. Πολλά έχουν κατατεθεί.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Τι δουλειά έκανες;

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Τριατατικός πριν από τον αλβανικό πόλεμο.

Σε σχετική ερώτηση του προέδρου, απαντά ότι μετά την κατάρρευση του μετώπου, Ελληνες υπουργοί τον παρέδωσαν στους Γερμανούς, αργότερα κατετάγη στον ΕΛΑΣ και κατά την περίοδο του εμφυλίου πολέμου στον Δημοκρατικό Στρατό.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Και πώς ζούσες σ’ αυτό το διάστημα;

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Το πώς ζούμε δεν ενδιαφέρει το δικαστήριο. Σας είπα ότι το κόμμα έχει τα οικονομικά του. Ρωτήσατε άλλα κόμματα που αγοράζουν ψήφους και εξαγοράζουν συνειδήσεις, πού τα βρίσκουν τα χρήματα; Πώς έχει π.χ. η ΕΡΕ, το κόμμα των Φιλελευθέρων και τα άλλα κόμματα γραφεία, μηχανισμό κλπ.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Μα εσείς ερχόσαστε απ’ έξω με τόσα χρήματα.

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Προέρχονται από τις συνδρομές των μελών μας. Μην ξεχνάτε ότι έχετε καταδικάσει Ελληνες πολίτες σε θάνατο για εισφορές που δίναν στο κόμμα.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Εννοείς τα τάληρα. Αυτές είναι ψείρες.

ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Τα πάντα. Κι αυτές οι καρέκλες που καθόσαστε είναι φτιαγμένες από αυτά τα τάληρα των εργατών και του ελληνικού λαού».

Για τον ΔΣΕ

Χρέος, από τα υψηλότερα του Κόμματος απέναντι στην ιστορία του, ήταν και παραμένει η τιμή στη λαμπρότερη σελίδα του επαναστατικού λαϊκού κινήματος στη χώρα μας, στην ιστορία – δράση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Μια δράση που και σήμερα στοιχειώνει τον ύπνο και τον ξύπνιο τόσο των αστών όσο και των κάθε λογής αναθεωρητών. Με αφορμή τα 50χρονα από την ίδρυση του ΔΣΕ, το ΚΚΕ οργάνωσε μια σειρά εκδηλώσεις σ’ όλη τη χώρα και ιδιαίτερα στις περιοχές που αναπτύχθηκε η δράση του ΔΣΕ. Μια τέτοια εκδήλωση επιλέχθηκε να γίνει στις 3 Νοέμβρη του 1996, στο κέντρο της Φλώρινας, σε μια εποχή μάλιστα που τότε ακόμα κυριαρχούσε το αντικομμουνιστικό μένος του Καντιώτη. Αντιγράφουμε αποσπάσματα από τον «Ριζοσπάστη»:

«»Η άρνηση υποταγής στους δυνάστες, ποτέ δεν υπήρξε λάθος στην ιστορία της ανθρώπινης κοινωνίας».

Φλώρινα, αίθουσα Πολιτιστικού Κέντρου, ώρα 11.30 το πρωί της Κυριακής. Η φωνή που ακούγεται από τα μεγάφωνα και απλώνεται πάνω απ’ την πόλη, τονίζει μία προς μία τις λέξεις. Προκαλεί τη σκέψη να σταθεί για λίγο μακριά απ’ την εντύπωση. Να δει τα πράγματα όχι σαν νίκη ή ήττα, αλλά σαν ανάγκη τέτοια από αυτές που η κάλυψή τους κάνει τον τροχό της ιστορίας να πηγαίνει μπροστά.

Στο βήμα ο επίτιμος Πρόεδρος του ΚΚΕ Χαρίλαος Φλωράκης. Ακροατήριο εκατοντάδες επιζώντες μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, κομμουνιστές και κομμουνίστριες νεότερων γενιών και με μια δυναμική παρουσία μ’ όλα τα νιάτα τους «στη φόρα», με τον «Τσε» να κυματίζει, τις κόκκινες σημαίες να αποδίδουν τιμές, δεκάδες κνίτες και κνίτισσες. Η αίθουσα κατάμεστη, το ίδιο και το φουαγιέ κι έξω οι σκάλες κι ο δρόμος για όσους δε χώρεσαν (…) Ο καπετάνιος στο βήμα δεν κρύβει τη συγκίνησή του για το γεγονός ότι βρίσκεται εδώ στη Φλώρινα, σε μια εκδήλωση τιμής για ό,τι πιο περήφανο γέννησε το επαναστατικό εργατικό κίνημα της χώρας μας.

«Ξαναζούσα με το νου…»

«Αγαπητοί φίλοι, αγαπητοί σύντροφοι, είπε ανεβαίνοντας στο βήμα, δε σας κρύβω πως χαίρομαι πολύ που βρίσκομαι σήμερα μαζί σας, που ήρθα ξανά ύστερα από 47 χρόνια στην περιοχή του Βίτσι, φυσικά κάτω από εντελώς διαφορετικές συνθήκες από τότε, το 1949».

Και εξηγώντας τους λόγους αυτής της ιδιαίτερης χαράς, υπενθύμισε πως «η περιοχή έχει τόση μεγάλη προσφορά στον αγώνα του λαού μας, έδωσε τόσα για την εθνική ανεξαρτησία, τη δημοκρατία και την προκοπή του τόπου».

«Βρίσκομαι, είπε, σε μία περιοχή που αποτέλεσε Κάστρο και σύμβολο του ηρωικού αγώνα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, που τα 50 του χρόνια γιορτάζουμε σήμερα εδώ στη Φλώρινα. Δε σας κρύβω πως αυτές τις τρεις μέρες, κατά τη διαδρομή που έκαμα από Αγραφα, Χάσια, Καλαμπάκα, Γρεβενά, Κοζάνη, Φλώρινα, δοκίμασα έντονα αισθήματα συγκίνησης. Μνήμες ξαναζωντάνεψαν από την εποχή εκείνη. Ξαναζούσα με το νου γεγονότα συνδεδεμένα με τον ηρωικό αγώνα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας και τους υψηλούς σκοπούς του. Συνδεδεμένα με την ακλόνητη πίστη στα μεγάλα ιδανικά της λευτεριάς και της λαϊκής κυριαρχίας».

Αναφερόμενος στη συνέχεια στην ιστορία των λαϊκών αγώνων, σημείωσε:

«Στην ιστορία αυτού του τόπου δεν υπάρχει αγώνας για την υπεράσπιση της ανεξαρτησίας, της δημοκρατίας, της πατρίδας μας, για την υπεράσπιση των συμφερόντων των εργαζομένων, που δεν έχει διαστρεβλωθεί, δεν έχει συκοφαντηθεί από τις δυνάμεις της συντήρησης και της υποτέλειας στους ξένους. Τι δεν έχει ειπωθεί σε βάρος του αγώνα του λαού και των αγωνιστών του ’21. Σε βάρος της ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης. Σε βάρος της ηρωικής αντίστασης του Δεκέμβρη του 1944 ενάντια στην εγγλέζικη επιβολή και των ντόπιων συνεργατών τους. Τι δεν έχει ειπωθεί σε βάρος του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας για τον εμφύλιο πόλεμο 1946-1949 κλπ.».

Ιστορικά δίκαιη η άρνηση στην υποταγή

«Και σήμερα, συνέχισε, εξακολουθούν οι κρατούντες, παρά το ότι πέρασαν 50 και πάνω χρόνια, να προπαγανδίζουν πως το Δεκέμβρη και τον εμφύλιο πόλεμο, τον επιδίωξε, τάχα, το ΚΚΕ (…) Ορισμένοι δεν αμφισβητούν το ρόλο των Εγγλέζων και ότι αυτοί επιδίωξαν τον εμφύλιο πόλεμο. Υποστηρίζουν όμως ότι ο εμφύλιος πόλεμος μπορούσε να αποφευχθεί. Υποστηρίζουν πως το ΚΚΕ και το ΕΑΜ δεν έπρεπε να απαντήσουν με ένοπλη αντίσταση, ότι το ΚΚΕ φέρνει την ευθύνη γιατί δεν απέφυγε τη σύγκρουση, ενώ μπορούσε και μια σειρά άλλα…

Δε λένε όμως πέρα της ένοπλης αντίστασης ή της υποταγής στην εγγλέζικη κυριαρχία ποια άλλη λύση υπήρχε. Υποταγή στους ξένους ιμπεριαλιστές ή ένοπλη αντίσταση; Οι παλιοί θυμούνται ποια ήταν η κατάσταση. Φοβερός ο εμφύλιος πόλεμος, αλλά πιο φοβερό και απαράδεκτο είναι η υποταγή στους καταλύτες της εθνικής ανεξαρτησίας και της λαϊκής θέλησης, η υποτέλεια και ο ραγιαδισμός. Η άρνηση υποταγής στους δυνάστες ποτέ δεν υπήρξε λάθος στην ιστορία της ανθρώπινης κοινωνίας».

Το χρέος όλων μας

Καταχειροκροτούμενος, ο Χ. Φλωράκης άρχισε σ’ αυτό το σημείο την αναφορά του στον ΔΣΕ, τονίζοντας ιδιαίτερα το χρέος για την ιστορική μελέτη αυτής της περιόδου και το χρέος των επιζώντων να συμβάλουν με τις μνήμες τους στην ολοκληρωμένη αυτή μελέτη.

«Με περίσσια περηφάνια, είπε, τιμούμε τα 50 χρόνια του ΔΣΕ. Ο αγώνας του ΔΣΕ ανεξάρτητα από την έκβασή του ήταν ένας αγώνας δίκαιος. Ενας αγώνας λαϊκής αντίστασης στα μεταπολεμικά σχέδια του ιμπεριαλισμού. Ενας αγώνας που λάμπρυνε τις πιο ηρωικές σελίδες της ιστορίας μας.

Ηταν συνέχιση του αγώνα της ένδοξης Εθνικής μας Αντίστασης, το ίδιο μεγάλος, πατριωτικός, που καθημερινά δικαιώνεται.

Ο αγώνας του ΔΣΕ, το περιεχόμενό του, το πλήθος των ηρωικών του πράξεων, η αυτοθυσία, οι άνισες συνθήκες πάλης, η αντιμετώπιση αφάνταστων δυσκολιών, η επιμονή των μαχητών και η προσήλωσή τους στα υψηλά ιδανικά για την Εθνική Ανεξαρτησία, τη λευτεριά και την προκοπή του τόπου, αποτελεί αστείρευτη πηγή έμπνευσης και φρονηματισμού για τις νέες γενιές.

Χρέος των επιζώντων – και με συγκίνηση σήμερα συνάντησα αρκετούς μαχητές εδώ σ’ αυτή τη σύναξη – είναι να συμβάλουν, με τις μνήμες του αγώνα εκείνου, στην ολοκληρωμένη ιστορική μελέτη του ΔΣΕ. Τη μελέτη της δημιουργίας του, των στόχων του, την οργανωτική του διάρθρωση και ανάπτυξη, τη στρατηγική και τακτική του, τη δράση του. Η τέτοια επιστημονική μελέτη και τα συμπεράσματά της θα είναι χρήσιμα για το σήμερα και το αύριο. Δε φτάνει μόνο να θυμόμαστε τους αγώνες, αλλά να τους μαθαίνουν και οι νέες γενιές»».

Εγνοια μόνιμη για την ιδεολογική δουλειά στο Κόμμα

Το 1978 πραγματοποιείται το 10ο Συνέδριο του ΚΚΕ, το πρώτο νόμιμο, μετά από τρεις δεκαετίες βαθιάς παρανομίας. Το ζήτημα της ιδεολογικής δουλειάς έμπαινε στην πρώτη γραμμή. Στην εισήγησή του, τότε, είχε σημειώσει ανάμεσα στα άλλα:

«Η διαδικασία της ριζοσπαστικοποίησης των μαζών αναπτύσσεται σε συνθήκες βαθιάς κρίσης της ιδεολογίας της άρχουσας τάξης και ανόδου της ακτινοβολίας των προοδευτικών ιδανικών. Ακόμα και του σοβαρού πλήγματος που δέχτηκε η θεωρία και πρακτική του χυδαίου αντικομμουνισμού της «εθνικοφροσύνης» και της υποτέλειας, στην οποία στήριξε η άρχουσα τάξη ολόκληρη τη μεταπολεμική πορεία της Ελλάδας.

Θα ήταν όμως λάθος να υποθέσουμε ότι οι διαφοροποιήσεις αυτές στις συνειδήσεις των μαζών βρίσκουν αυτόματα συνεπή προσανατολισμό, ότι όλες οδηγούν σε θετικά πολιτικά αποκρυσταλλώματα και τοποθετήσεις. Πέρα απ’ αυτό τα νέα κοινωνικά στρώματα και δυνάμεις, που πυκνώνουν το μαζικό κίνημα, μπάζουν στο επαναστατικό κίνημα μιαν ολόκληρη κλίμακα αστικών και μικροαστικών ιδεών, ρεφορμιστικών ή δεξιών και «αριστερών» οπορτουνιστικών αντιλήψεων. Ακόμα, η άρχουσα τάξη καταβάλλει επίμονες προσπάθειες να εκτρέψει το ριζοσπαστισμό των μαζών σε λαθεμένες κατευθύνσεις, στο αδιέξοδο, να τον συγκρατήσει στα «όρια» της αστικής ιδεολογίας ή να τον σπρώξει στο μικροαστικό σοσιαλισμό ή και τον αναρχισμό (…)

Χρειάζεται ν’ αντικρούσουμε τις θέσεις που αρνούνται τον ηγετικό ρόλο της εργατικής τάξης στην πάλη για τη δημοκρατία και το σοσιαλισμό. Που μειώνουν τη σημασία της ταξικής πάλης και του αντιμονοπωλιακού αγώνα και την υποκαθιστούν είτε με το πνεύμα του συμβιβασμού και της ταξικής συνεργασίας, είτε μ’ ένα αταξικό εθνικοαπελευθερωτικό εθνικισμό καλυμμένο πίσω από το αντιεπιστημονικό σχήμα της αντιπαράθεσης μητρόπολης – περιφέρειας. Χρειάζεται επίσης να αντιπαλεύουμε τις αντιλήψεις του λεγόμενου «ελληνικού σοσιαλισμού» στις διάφορες παραλλαγές τους, που απολυτοποιούν τις εθνικές ιδιομορφίες και μας καταλογίζουν πως μιμούμαστε τάχα ξένα πρότυπα, για να διαστρεβλώσουν την ουσία του σοσιαλισμού, ν’ αγνοήσουν τις γενικές του νομοτέλειες, ν’ αρνηθούν την πείρα της οικοδόμησης του υπαρκτού σοσιαλισμού κ.ά.».

Είναι συμφέρον του ίδιου του λαού

Σε δήλωσή του για τη συμπλήρωση 85 χρόνων από την ίδρυση του Κόμματος, ο Επίτιμος Πρόεδρος του ΚΚΕ Χαρίλαος Φλωράκης σημείωνε τα παρακάτω:

«Το ΚΚΕ το γέννησε η ελληνική πραγματικότητα, υπήρξε «τέκνο της ανάγκης και ώριμο τέκνο της οργής» όπως είπε ο μεγάλος Κώστας Βάρναλης.

Αναπολώντας τα 85 χρόνια ζωής και δράσης του ΚΚΕ δεν μπορεί παρά να νιώθουμε αισθήματα υπερηφάνειας για την πατριωτική του δράση. Τη δράση του για την ειρήνη, το ψωμί, την εθνική ανεξαρτησία, τη λαϊκή κυριαρχία. Στη νεότερη ιστορία του τόπου δεν υπάρχει κατάκτηση, κοινωνική και δημοκρατική, που να μη συνέβαλε το ΚΚΕ.

Τι ήταν αυτό που έκανε το ΚΚΕ να παραμένει ορθό και δυναμικό στους αγώνες τόσα και τόσα χρόνια παρά τις δυσκολίες και τα εμπόδια που έζησε, παρά τις ανηφόρες και κατηφόρες που πέρασε η πολιτική και κοινωνική ζωή του τόπου, παρά το γεγονός ότι πέρασε τη μισή ζωή του στην παρανομία, στις διώξεις;

Ηταν και είναι η πίστη των κομμουνιστών και κομμουνιστριών στο δικαίωμα του λαού να καθορίζει αυτός την τύχη του. Η πίστη του στο δίκαιο των εργαζομένων αλλά και στη δυνατότητά τους να το επιβάλουν.

Ηταν και είναι η βαθιά πεποίθηση ότι ο καπιταλισμός ό,τι έδωσε έδωσε, μόνο βαρβαρότητα και πόλεμο τώρα μπορεί να δώσει. Ο σοσιαλισμός ήταν και παραμένει αναγκαιότητα.

Τα βάσανα της εργατικής τάξης, της νεολαίας, των γυναικών, των αλλοδαπών εργατών στη χώρα μας, των Ελλήνων μεταναστών, όλων των εργαζομένων στην πόλη και το χωριό, ήταν και είναι η καθημερινή μας έγνοια.

Το ΚΚΕ, χωρίς να παραιτείται από τον τελικό του σκοπό, δε σταμάτησε ποτέ να καταπιάνεται με τα καθημερινά προβλήματα του λαού, με τον αγώνα για την ειρήνη, την υπεράσπιση της ακεραιότητας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας. Στήριξε και βοήθησε κάθε αγώνα, κάθε κίνημα, κάθε προσπάθεια, από όπου και αν προερχόταν, με στόχο την απόσπαση κατακτήσεων υπέρ των εργαζομένων, των πιο φτωχών λαϊκών στρωμάτων.

Σήμερα όλες μας τις δυνάμεις τις αφιερώνουμε στην προώθηση της αντιιμπεριαλιστικής, αντιμονοπωλιακής συσπείρωσης και συνεργασίας ώστε ο λαός να μπορέσει να απαντήσει στη βάρβαρη επίθεση που δέχεται, να ανοίξει το δρόμο για βαθιές αλλαγές που θα τον φέρουν στο προσκήνιο. Η συγκρότηση αυτής της λαϊκής συμμαχίας είναι πάνω από όλα συμφέρον του ίδιου του λαού.

Είμαστε αισιόδοξοι για το μέλλον. Το τέλος της ιστορίας δεν ήρθε ούτε θα έρθει. Ο κόσμος που ζούμε μπορεί να αλλάξει και θα αλλάξει. Είμαστε σίγουροι».

Είμαστε περήφανοι για την Κομμουνιστική Νεολαία Ελλάδας
Ο Γιάννης Ρίτσος με τον Χαρίλαο Φλωράκη το 1989 στο 15ο Φεστιβάλ ΚΝΕ – ΟΔΗΓΗΤΗ

Μάης του 1997, 7ο Συνέδριο της ΚΝΕ. Στο βήμα ο Χ. Φλωράκης.«Είμαστε υπερήφανοι για την Κομμουνιστική Νεολαία Ελλάδας. Ναι, είμαστε περήφανοι (…) γιατί κι εσείς κι η δική σας γενιά αγωνίζεται σήμερα κάτω από δύσκολες συνθήκες για τα συμφέροντα της νεολαίας, για τα συμφέροντα της εργατικής τάξης και όλων των εργαζομένων. Αγωνίζεται για την υπεράσπιση της ανεξαρτησίας της χώρας, για αληθινή δημοκρατία, για πραγματική κοινωνική δικαιοσύνη, για να πάψει η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, για μια σοσιαλιστική κοινωνία. Το ίδιο συναίσθημα νιώθω, γιατί είσαστε η συνέχεια. Είσαστε η συνέχεια και των οραμάτων και των αγώνων».

«Ολοι είμαστε μάρτυρες της προσπάθειας της άρχουσας τάξης και των αμερικανο-ΝΑΤΟικών ιμπεριαλιστών να αμαυρώσουν το παρελθόν, αλλά και το παρόν και το μέλλον των λαών. Προπαγανδίζουν το τέλος των ιδεολογιών, γιατί, τάχατες, κατέρρευσαν μαζί με τα σοσιαλιστικά καθεστώτα των χωρών της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης. Καλλιεργούν τη λαθολογία και σπρώχνουν τους νέους στη φυγή από την πραγματικότητα. Τους σπρώχνουν στην αναζήτηση προσωπικών λύσεων, μιλώντας για το μάταιο της οργανωμένης πάλης. Οσα λάθη κι αν καταμαρτυρούν οι «ειδικοί» της λαθολογίας σε βάρος και των σοσιαλιστικών καθεστώτων και στις προηγούμενες γενιές των αγωνιστών, αυτοί έπραξαν στο ακέραιο το καθήκον τους, στο ακέραιο και το ταξικό καθήκον και το αγωνιστικό και το διεθνιστικό. Αν ο σοσιαλισμός οπισθοδρόμησε σε μια συγκεκριμένη περιοχή του πλανήτη, τα επιτεύγματα και η ιστορική του συμβολή στην πρόοδο των λαών ούτε χάθηκαν, ούτε πρόκειται να χαθούν. Οσο μεγάλο πλήγμα κι αν είναι η διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, αυτό δε σημαίνει ούτε το τέλος της ιστορίας, ούτε το τέλος του σοσιαλισμού.

Ασφαλώς όλα αυτά τα χρόνια πολλά άλλαξαν. Ενα όμως δεν άλλαξε. Δεν άλλαξε και δεν πρόκειται ν’ αλλάξει το όραμα για μια κοινωνία δίκαιη, για μια κοινωνία ανθρώπινη, για μια κοινωνία σοσιαλιστική. Το μεγάλο δίδαγμα από τους αγώνες αυτούς και τα επιτεύγματα είναι, ότι κινητήρια δύναμη της ιστορίας ήταν και παραμένει η ταξική πάλη. Αυτό δεν πρέπει να μας διαφεύγει και ταξικά πρέπει να βλέπουμε τα ζητήματα και τις συγκεντρώσεις μας και την ενότητά μας.

Ολα τα κεκτημένα των εργαζομένων, που αποκτήθηκαν με σκληρούς αγώνες, αντιμετωπίζουν σήμερα μια σοβαρή απειλή: Την απειλή της αφαίρεσης. Ο πρωθυπουργός της χώρας και μάλιστα από τη Γερμανία, επίσημα εξάγγειλε το τι πρόκειται να γίνει στα επόμενα χρόνια. Εναπόκειται στη δική σας γενιά να υπερασπίσετε όλες τις κατακτήσεις, αντιμετωπίζοντας αγωνιστικά και ανυποχώρητα αυτήν την πρόκληση των καιρών. Χρέος σας να καταβάλετε κάθε προσπάθεια για να συνειδητοποιήσει η νεολαία για ποιες ιδέες και σκοπούς πρέπει να παλέψει. Ενάντια σε ποιον πρέπει να παλέψει και σε ποια μαζική οργάνωση πρέπει να ενταχθεί. Είμαι βέβαιος πως θα αποδειχτείτε αντάξιοι και των παλιότερων αγωνιστών, αλλά και των νέων περιστάσεων. Σας βλέπω και αναπολώ τα παλιά, αλλά σας βλέπω και οραματίζομαι και το μέλλον. Ενα μέλλον δημοκρατικό, λαϊκό, σοσιαλιστικό. Στο τέλος, σας εύχομαι η Κομμουνιστική Νεολαία Ελλάδας να γίνει η ψυχή και η καρδιά της ελληνικής νεολαίας».

Γειά σας

Στο αποχαιρετιστήριο σημείωμα που έγραψε ο Χαρίλαος Φλωράκης και παρέδωσε σε ανύποπτη στιγμή στην Αλέκα Παπαρήγα, ανέφερε:«Δεν το ονοματίζω τούτο το χαρτί διαθήκη για το λόγο ότι δεν έχω τίποτα να διαθέσω.

O,τι βιος είχα το έχω δώσει στο Κόμμα, στο Κόμμα στο ΚΚΕ με τα γνωστά σύμβολά του, τη Μαρξιστική – Λενινιστική ιδεολογία του, το πρόγραμμά του και τις αρχές του.

Πολιτικά δεν έχω επίσης τίποτα να αφήσω. O,τι είχα το έδωσα με τη συγκεκριμένη δράση μου. Να αφήσω πολιτικές ορμήνιες δεν το θεωρώ σοβαρό.

Θέλω να επιστρέψω, και να ταφώ στον τόπο που γεννήθηκα στο Παλιοζογλώπι και συγκεκριμένα στον Αηλιά για νάχω αγνάντιο. Ο τάφος να είναι απλός, μόνο να φραχτεί για να μην με ξεχώσουν τα αγρίμια.

Δε θέλω λόγους και στεφάνια. Αυτά να εκφραστούν με βοήθεια στο Κόμμα.

Γεια σας

Χαρίλαος Φλωράκης

Σεπτέμβρης 1994».

Αναρτήθηκε στις Ιστορία, ΚΚΕ, ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΦΛΩΡΑΚΗΣ. Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Καπετάνιος στη φουρτούνα, νιός στην έγνοια για τον κόσμο της δουλειάς

Προβοκάτορες και προβοκάτσιες (ή, η πλαστογραφία στην αστική πολιτική)

Είναι πια γνωστή ανά το πανελλήνιο η προβοκάτσια κατά του ΚΚΕ που έκανε μιλώντας στον ALTER, το βράδυ της Τρίτης, ο βουλευτής της ΝΔ, υποψήφιος υπερνομάρχης της και δημοσιογράφος (!) Αργύρης Ντινόπουλος. Η προβοκάτσια βρίσκεται στο γεγονός ότι ο παραπάνω χρησιμοποίησε άθλια μέσα για να χτυπήσει το ΚΚΕ, ρίχνοντας στο τραπέζι της συζήτησης ένα πλαστό έγγραφο που κατασκεύασαν μυστικές υπηρεσίες του ιμπεριαλισμού και το οποίο δημοσιεύτηκε την Κατοχή σε εφημερίδες του Γκαίμπελς και σε ντόπιες που υμνούσαν τους κατακτητές.
Πρόκειται για το περιβόητο «Σύμφωνο Πετριτσίου», σύμφωνα με το οποίο το ΚΚΕ παραχώρησε το 1943 τη Μακεδονία στη Βουλγαρία, για την ακρίβεια στη σχεδιαζόμενη να δημιουργηθεί «Βαλκανική Ενωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών»! Αυτό το κατασκευασμένο έγγραφο ο Ντινόπουλος παρουσίασε ως απόδειξη (!) της …προδοτικής στάσης του ΚΚΕ!! Είναι ενέργεια, που, εκτός των άλλων, δείχνει και τον άνθρωπο…

Νομίζει ότι διαθέτει το ανάστημα να γίνει τιμητής του ΚΚΕ; Το ΚΚΕ δεν έχει να απολογηθεί σε κανέναν. Είναι γνωστές οι θυσίες χιλιάδων και χιλιάδων νεκρών του. Γνωστά είναι και ο βίος και η πολιτεία όλων των κομμάτων και εκείνης της περιόδου. Ο Ντινόπουλος πήγε σε δημόσια συζήτηση έχοντας στις αποσκευές του το συνειδητό ψεύδος.

Το περιβόητο «Σύμφωνο του Πετριτσίου», που υποτίθεται ότι υπέγραφε εκ μέρους του ΚΚΕ ο Γιάννης Ιωαννίδης και εκ μέρους του ΚΚ Βουλγαρίας κάποιος Δουσάν Δασκάλωφ (ανύπαρκτο πρόσωπο) έλεγε τα εξής, όπως δημοσιεύτηκε το 1947 στην έκδοση του υφυπουργείου Τύπου και Πληροφοριών με τον τίτλο «Η ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΒΟΥΛΗ» (σελ. 11):

«ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟΝ

Το Κομμουνιστικόν Κόμμα Ελλάδος και το Κομμουνιστικόν Κόμμα Βουλγαρίας ύστερα από την διάλυση της Κομ. Διεθν. έχοντας υπ’ όψη την ως τώρα πολιτικήν γραμμήν της Κομ. Διεθν. και τις τελευταίες οδηγίες της και με την επιθυμίαν να εργασθούν από κοινού για την ταχύτερη και αποτελεσματικώτερη δράση της με τελικό σκοπό την εγκαθίδρυση στην Βαλκανικήν Ενωσης Σοβιετικής Δημοκρατίας και να λύσουν μια για πάντα τις διαφορές ανάμεσα στους λαούς της Βαλκανικής, αποφασίζουν με τους αντιπροσώπους των που υπογράφουν το σύμφωνον αυτό:

1ον) Του συντρόφου Γιάννη Ιωαννίδη εκ μέρους του ΚΚΕ και

2ον) του Δουσάν Δασκάλωφ εκ μέρους του ΚΚΒ τα εξής:

1) Τελικός σκοπός και των δύο κομμάτων καθορίζεται η εγκαθίδρυση στην Βαλκανικήν Ενωσης Σοβιετικών Δημοκρατιών, που θα περιλαμβάνει την Ελλάδα, την Μακεδονία και την Σερβία.

2) Τα ΚΚ Ελλάδος και Βουλγαρίας είναι ελεύθερα να κανονίσουν την τακτική της δράσης τους για να φθάσουν στον τελικό σκοπό όπως αυτά νομίζουν καλύτερα.

3) Για την ασφάλεια των συνόρων από Β. και τα δύο κόμματα θα εργασθούν ώστε τα σύνορα της Βουλγαρίας και της Σερβίας να πιάνουν από τον Δούναβη με τέλος Β. του Φιούμε στην Αδριατική.

4) Στην Βουλγαρία θα δοθεί διέξοδος εδαφική στο Αιγαίο.

5) Η Ισταμπούλ και τα στενά των Δαρδανελλίων να αποτελέσουν ανεξάρτητη και αυτόνομη Δημοκρατία υπό τον έλεγχο της ΕΣΣΔ Ρωσίας.

6) Η Μακεδονία, η Ελληνική, Βουλγαρική και Σερβική, δηλαδή η χώρα που συμπεριλαμβάνεται μέσα στον ποταμό Νέστο και το όρος Ροδόπη, τα όρη Ρύλα, Οσνικώφ Σαρ (Σκάρδος) από Β. τις Αλβανικές Αλπεις και την Πίνδο από Δυσμάς το όρος Ολυμπος και το Αιγαίο από Νότον με την νήσον Θάσον θα αποτελέσουν ανεξάρτητη αυτόνομη Σοβ. Δημοκρατία μέσα στην Ενωση Σ.Σ.Δ. της Βαλκανικής.

Επίσημη γλώσσα θα είναι η ελληνική και η βουλγαρική.

Το σύμφωνο αυτό διατυπώθηκε ελληνικά και βουλγαρικά.

Πετρίτσι 12 Ιούλη 1943

 

Για το ΚΚΕ

(υπ.) Γιάννης Ιωαννίδης

Για το ΚΚΒ

(υπ.) Δουσάν Δασκάλωφ»

(Ακριβές αντίγραφον εκ του ευρεθέντος εις το χωρίον Μπούλα Κομμουνιστικού Αρχείου).

Το παραπάνω πλαστό έγγραφο είχε επικαλεστεί στις 20 του Δεκέμβρη 1992, με άρθρο στο «Βήμα», και ο Γιάννης Μαρίνος, δημοσιογράφος και πρώην ευρωβουλευτής της ΝΔ, προκειμένου να επιτεθεί στο ΚΚΕ. Τελικά όμως αναγκάστηκε να παραδεχτεί δημόσια στην ίδια εφημερίδα (10 του Γενάρη 1993) ότι το έγγραφο ήταν πλαστό.

Ποιος ήταν ο κατασκευαστής αυτού του εγγράφου; Απαντώντας σε αυτή την ερώτηση ο Γιάννης Ιωαννίδης είπε: «Φυσικά η Ιντέλιτζενς Σέρβις» (Αναμνήσεις Γιάννη Ιωαννίδη – μαγνητοφωνημένη αφήγηση στον Αλέκο Παπαπαναγιώτου). Οσον αφορά τον Δασκάλωφ, ο Γιάννης Ιωαννίδης σημείωσε: «Μα και μέχρι σήμερα δεν μπόρεσα να μάθω τι διάολο ήταν αυτό το όνομα. Υπάρχει, δεν υπάρχει; Είναι πραγματικό όνομα ή δεν είναι;».

Το πλαστό έγγραφο καταγγέλθηκε από το ΚΚΕ, ο ίδιος ο Γιάννης Ιωαννίδης μάλιστα είπε: «Εκείνη την ημέρα (σ.σ. δηλαδή στις 12 Ιούλη 1943), το απόγευμα, εγώ είχα ανταμώσει με τον Σβώλο και είχαμε συνεργασία. Καθορίσαμε τη συνάντηση και για την άλλη μέρα. Το πρωί εκείνης της μέρας βγήκαν οι εφημερίδες με πηχυαίους τίτλους για το σύμφωνο Ιωαννίδη – Δασκάλωφ».

Για το ίδιο ζήτημα ο καθηγητής Χάγκεν Φλάισερ έγραψε: «Αυτό το περίφημο «Σύμφωνο Πετριτσίου» θα παίζει σημαντικό ρόλο στην αντικομμουνιστική «διαφώτιση», ιδίως κατά τα τέλη του 1943 και πάλι το Μάιο του 1944». Ο ίδιος αναφέρεται και σε ένα άλλο προβοκατόρικο «σύμφωνο» με ημερομηνία 10 Αυγούστου 1943, «με το οποίο το ΚΚΕ δήθεν δεσμεύτηκε απέναντι στο αλβανικό απελευθερωτικό μέτωπο LNC να παραχωρήσει ολόκληρη την Ηπειρο, ως αντάλλαγμα για την υποστήριξή του» («Στέμμα και Σβάστικα», τ. 2, σελ. 91).

Παρόμοια προβοκατόρικα κείμενα υπήρξαν και άλλα, τόσο στη διάρκεια της Κατοχής όσο και μετά. Ενα από αυτά εμφανίστηκε να έχει την υπογραφή του Νίκου Ζαχαριάδη και του Ρωσογιουγκοσλάβου αξιωματικού Γαβρίλοβιτς και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Ελληνικόν Αίμα». Η ηγεσία του ΚΚΕ το κατήγγειλε και μήνυσε τους διευθυντές της εφημερίδας Πηνιάτογλου, Βοβολίνη και Μήλιο για συκοφαντία. Στη δίκη αποδείχτηκε η πλαστότητα του περιβόητου «συμφώνου», όπως αποφάσισε και το δικαστήριο.

Σε αυτή τη δίκη μάρτυρες κατηγορίας αναφέρθηκαν και στο ψευτοσύμφωνο Ιωαννίδη – Δασκάλωφ. Ο Νεόκοσμος Γρηγοριάδης απαντώντας σε ερώτηση, για το τι γνωρίζει σχετικά με το σύμφωνο Ιωαννίδη – Δασκάλωφ, κατέθεσε:

«Συκοφαντικό. Ο Ιωαννίδης ούτε μία στιγμή δεν έφυγε από την Αθήνα και συνεπώς τα λεγόμενα (…) είναι ένα ψεύδος ακόμη. Το ξέρω καλά σαν πρόεδρος της ΚΕ του ΕΛΑΣ».

Ο στρατηγός Ευριπίδης Μπακιρτζής κατέθεσε για το ίδιο «σύμφωνο» ότι: «Ο πρεσβευτής της Ελλάδος στο Παρίσι κ. Περικλής Αργυρόπουλος διέψευσε σε γαλλικά φύλλα την είδηση, χαρακτηρίζοντάς το συκοφαντικό και τονίζοντας ότι συντάχτηκε στη βουλγαρική πρεσβεία της Αθήνας».

Ο Νίκος Ζαχαριάδης κατέθεσε στην ίδια δίκη ότι το πλαστό σύμφωνο το διάβασε όταν ήταν στο Νταχάου, στο επίσημο όργανο του χιτλερισμού «Φέλκισε Μπεομπάχτερ», και τόνισε: «Τα σύμφωνα αυτά τα χάλκευαν η Γκεστάπο και οι κύκλοι της διεθνούς αντίδρασης». (Ολες οι παραπάνω μαρτυρικές καταθέσεις περιέχονται στην απάντηση που έδωσε το Τμήμα Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ στο δημοσίευμα του Γιάννη Μαρίνου – «Το Βήμα», 10/1/1993).

Τα γεγονότα λοιπόν είναι καταλυτικά. Το πιο αποστομωτικό στις ιμπεριαλιστικές μηχανορραφίες αποτελεί η «απόφαση του Πολιτικού Γραφείου πάνω στην καινούργια βουλγαρική επιδρομή», με ημερομηνία 10 του Ιούλη 1943 και δημοσίευση στο «Ριζοσπάστη» στις 18 του Ιούλη 1943, όπου ανάμεσα σε άλλα διαβάζουμε: «Το Πολιτικό Γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ (…) καλεί ολόκληρο τον ελληνικό λαό, όλες τις οργανώσεις και κόμματα να συνενώσουν τις δυνάμεις τους σε πανεθνικό απελευθερωτικό πόλεμο για τη σωτηρία της ελληνικής Μακεδονίας, της Δυτικής Θράκης, για τη λευτεριά της σκλαβωμένης Ελλάδας (…) Θάνατος στους γερμανοϊταλοβουλγάρους επιδρομείς! Ζήτω η ελληνική Μακεδονία και η Δυτική Θράκη!». (Το ΚΚΕ – Επίσημα Κείμενα, τόμος 5ος, σελ. 161 – 162).

Παρ’ όλα αυτά το πλαστό «Σύμφωνο του Πετριτσίου» χρησιμοποιήθηκε κατά του ΚΚΕ και στη Σύσκεψη του Λιβάνου από τον Γεώργιο Παπανδρέου, καθώς και από άλλους αστούς πολιτικούς. Το ίδιο χρησιμοποιήθηκε και την προηγούμενη χρονιά, το 1943, από διάφορες αστικές πολιτικές δυνάμεις. Ηταν η χρονιά που το ΚΚΕ και το ΕΑΜ οργάνωναν διαδηλώσεις στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις με αφορμή την επέκταση της βουλγαρικής κατοχής στη Μακεδονία – Θράκη.

Λίγες μέρες πριν από την υποτιθέμενη σύναψη του περιβόητου «Συμφώνου του Πετριτσίου» (5 του Ιούλη 1943) υπογράφτηκε στην Καστανιά το τελικό κείμενο του συμφωνητικού προσχώρησης του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ στο Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Ηταν οι ίδιες μέρες που το ΚΚΕ και το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ είχαν αρνηθεί την προσχώρηση στο Βαλκανικό Στρατηγείο, που είχε προτείνει η ηγεσία του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας. Ενας από τους λόγους της διαφωνίας του ΚΚΕ ήταν η επιδίωξη του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας να υιοθετηθεί η γραμμή της ελεύθερης Μακεδονίας στο πλαίσιο της μεταπολεμικής Γιουγκοσλαβικής Ομοσπονδίας. Μ’ αυτό το στόχο είχε συγκροτηθεί η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚ Μακεδονίας, ως τμήματος του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας.
Δείχνει και η προβοκάτσια των Ντινόπουλων ότι το προσωπικό της πλουτοκρατίας δε διστάζει να χρησιμοποιήσει κανένα μέσο, άρα δείχνει και ότι οι κομμουνιστές χρειάζεται να επαγρυπνούμε.

Του
Μάκη ΜΑΪΛΗ
Αναρτήθηκε στις Ιστορία, αντικομμουνισμός. Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Προβοκάτορες και προβοκάτσιες (ή, η πλαστογραφία στην αστική πολιτική)

Σειρά εκδηλώσεων τιμής για τον Νίκο Μπελογιάννη

«Στο πλαίσιο του εορτασμού των 90 χρόνων του ΚΚΕ, του Φεστιβάλ ΚΚΕ – ΚΝΕ και των δραστηριοτήτων μας για την ανάδειξη και προβολή κορυφαίων στιγμών και μορφών του ΚΚΕ και του λαϊκού μας κινήματος, τιμάμε τον Νίκο Μπελογιάννη, με σειρά εκδηλώσεων στην Πελοπόννησο».

Αυτό επισήμαναν, σε συνέντευξη Τύπου που έδωσαν χθες, ο Κώστας Μπάτσικας, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και γραμματέας της Επιτροπής Περιοχής Πελοποννήσου του ΚΚΕ, ο Δημήτρης Τζαβάρας, μέλος της ΕΠ και ο Γιώργος Σιδέρης, μέλος του ΚΣ και γραμματέας του Συμβουλίου Περιοχής Πελοποννήσου της ΚΝΕ.

Οπως σημείωσε ο Κ. Μπάτσικας, «σε συνεργασία με τις Νομαρχιακές μας Οργανώσεις, προγραμματίζουμε εκδηλώσεις στους νομούς, οι οποίες είναι σε εξέλιξη και κορυφώνονται με παμπελοποννησιακή συγκέντρωση – εκδήλωση, με ομιλήτρια την ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Αλέκα Παπαρήγα και πλούσιο καλλιτεχνικό πρόγραμμα, την Κυριακή 13 Απρίλη, στην Πάτρα, όπου καλούμε το λαό και τη νεολαία να πάρουν μαζικά μέρος. Ετοιμάζουμε, επίσης, μικρή έκδοση με ντοκουμέντα σχετικά με τις συνθήκες της δράσης και την προσφορά του Μπελογιάννη, γενικότερα, αλλά και στην Πελοπόννησο».

«Οι εκδηλώσεις δεν έχουν επετειακό χαρακτήρα» – επισήμανε ο Κ. Μπάτσικας και πρόσθεσε: «Στην περίπτωση του Νίκου Μπελογιάννη, εκφράζονται πολύ χαρακτηριστικά και συμβολικά η σκληρότητα της ταξικής πάλης, το ανειρήνευτο της σύγκρουσης με τις αστικές και οπορτουνιστικές δυνάμεις, η ηθική και πολιτική υπεροχή του επαναστατικού κόμματος και των ιδεών του, του κομμουνιστή λαϊκού αγωνιστή, μέλους και στελέχους του ΚΚΕ».

«Σε συνθήκες σαν τις σημερινές – υπογράμμισε – όπου η ιδεολογική και πολιτική αντιπαράθεση οξύνονται, που πρέπει να προετοιμαζόμαστε για μεγάλες στιγμές, αισθανόμαστε ως χρέος μας να μην έχει επετειακό χαρακτήρα η απόδοση τιμής σ’ έναν τέτοιον ήρωα. Δε θα ταίριαζε μια τέτοια αντιμετώπιση στον Μπελογιάννη. Αυτό που, σήμερα, προέχει και προβάλλει επιτακτικά είναι ο εξοπλισμός του λαϊκού κινήματος, της εργατικής τάξης και της πρωτοπορίας της, η ολόπλευρη ισχυροποίηση του ΚΚΕ και της ΚΝΕ, η πλατιά συζήτηση για την πολιτική μας πρόταση, η πιο επιτυχής διεξαγωγή της διαπάλης με την αστική ιδεολογία και τον οπορτουνισμό».

Προβολή και άγνωστων ντοκουμέντων για τη δράση του Μπελογιάννη

Ακολούθως, ανέφερε: «Φωτίζουμε, λοιπόν, το βασικό ιστορικό πλαίσιο, το σχετικό με τον Μπελογιάννη, τις συνθήκες της δράσης και την προσφορά του, γενικότερα, αλλά και στην Πελοπόννησο, μέσα από γνωστά και άγνωστα ντοκουμέντα. Παράλληλα, αξιοποιούμε αυτό το υλικό για να φέρουμε στο προσκήνιο νέες πλευρές, εντελώς αναγκαίες για την εξαγωγή χρήσιμων διδαγμάτων και συμπερασμάτων για την πάλη του λαού μας σήμερα – και στην πολύ ενδιαφέρουσα συνέχεια (πλευρές που αποσιωπούν ή διαστρεβλώνουν οι αντίπαλοί μας):

Για τον τύπο του κομμουνιστή, ως πολύπλευρου και πολυσύνθετου ανθρώπου, που δίνει τη μάχη, μέσα σε φοβερές συνθήκες, σε όλα τα μέτωπα και τα πεδία. Για την προτεραιότητα που οφείλουμε να δίνουμε, κόντρα σε κάθε αντιξοότητα, στην κατάκτηση της Μόρφωσης, της Παιδείας, του Πολιτισμού. Για τη σημασία της – ταυτόχρονης με τη δράση – παρακολούθησης και μελέτης των εξελίξεων, ειδικά στην οικονομία, των μεγάλων αλλαγών που έχουν γίνει και γίνονται και τις οποίες το ΚΚΕ πήρε και παίρνει υπόψη του στη διαμόρφωση της σύγχρονης στρατηγικής του».

Να βαδίσουμε το δρόμο του ήρωα

Στο κάλεσμα του Κόμματος ανέφερε σχετικά: «Δεν απευθυνόμαστε μόνο στα μέλη και τους οπαδούς του ΚΚΕ, αλλά, ευρύτερα, στα λαϊκά στρώματα της Περιοχής μας που έχουν συμφέρον από την υλοποίηση του Προγράμματος του ΚΚΕ, πρώτ’ απ’ όλα στους εργάτες και τις εργάτριες. Επίσης, στον κόσμο που ενδιαφέρεται για την Ιστορία του ΚΚΕ και του τόπου μας, για την αξιοποίησή της προς όφελος του λαού μας και για την αγωνιστική διαπαιδαγώγηση της νέας γενιάς. Καλούμε, ιδιαίτερα, τους νέους και τις νέες της Περιοχής μας, εργαζόμενους, φοιτητές, σπουδαστές, μαθητές, τις νέες κοπέλες, να γνωρίσουν την Ιστορία του ΚΚΕ και της λαϊκής πάλης στην Πελοπόννησο. Να έρθουν σε επαφή με τις ανατρεπτικές ιδέες του Κόμματος, με τα υψηλά του ιδανικά, με την ΚΝΕ. Να βαδίσουν το δρόμο του Νίκου Μπελογιάννη».

Καταλήγοντας τόνισε: «Αμεσα προβάλλει η επιτακτική ανάγκη να χαλάσουν τα σχέδια της πλουτοκρατίας. Οχι μόνο να εγκαταλειφθούν μαζικά η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ, αλλά να αποφευχθούν και οι παγίδες. Είναι αυταπάτη ότι υπάρχει φιλολαϊκή λύση εντός του «ευρωμονόδρομου», όπως λέει ο ΣΥΡΙΖΑ. Απαιτείται ισχυρό ΚΚΕ, λαϊκή συμμαχία για τη λαϊκή εξουσία. Αυτό φοβόταν και φοβάται πάντα το κεφάλαιο. Αυτή η πρόταση ισχυροποιεί σήμερα την εργατική λαϊκή πάλη. Οπως τότε έτσι και τώρα, η άρχουσα τάξη δε θα μπορέσει να βάλει στο χέρι το Κόμμα του Νίκου Μπελογιάννη. Ο λαός μπορεί και χωρίς την πλουτοκρατία».

Το πρόγραμμα της παμπελοποννησιακής συγκέντρωσης

Η παμπελοποννησιακή συγκέντρωση θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 13 Απρίλη, ώρα 11 π.μ., στο κλειστό θέατρο (Λαδόπουλου) – Ακτή Δυμαίων. Το πρόγραμμα της συγκέντρωσης έχει ως εξής:

— Ανοιγμα από τον Κώστα Μπάτσικα, μέλος της ΚΕ, Γραμματέα της ΕΠ Πελοποννήσου.

— Προβολή ντοκιμαντέρ για τη ζωή και τη δράση του Ν. Μπελογιάννη.

— Απαγγελία του ποιήματος «Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο» του Γιάννη Ρίτσου, από τον ηθοποιό και βουλευτή Κώστα Καζάκο.

— Ομιλία της ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Αλέκας Παπαρήγα.

— Θεατρική παράσταση: Δραματοποιημένη απολογία του Νίκου Μπελογιάννη (επιμέλεια Βασίλη Κολοβού – κείμενα Ντίνας Τσούβα).

— Υμνος της Γ` Διεθνούς.
 

ΝΙΚΑΙΑ

«Πορευόμαστε στα βήματά του»

Πολιτικό μνημόσυνο για τον Νίκο Μπελογιάννη

Κρατώντας ένα κόκκινο γαρίφαλο στο χέρι και με την υπόσχεση πως θα συνεχίσουν αταλάντευτα τον αγώνα για την εκπλήρωση των ιδανικών για τα οποία αγωνίστηκε, σύντροφοι, συμπατριώτες και συναγωνιστές του, αλλά και πάμπολλοι Κνίτες και Κνίτισσες συγκεντρώθηκαν χτες το απόγευμα στο Γ΄ Νεκροταφείο για να τιμήσουν τη δράση του Νίκου Μπελογιάννη με τη συμπλήρωση 56 χρόνων από το δολοφονία του, στο πολιτικό μνημόσυνο που διοργάνωσε η Αχτιδική Επιτροπή Κοκκινιάς του ΚΚΕ και η Τομεακή Οργάνωση Κοκκινιάς της ΚΝΕ.

Είναι οδηγητής δράσης και έμπνευσης για τους κομμουνιστές και τις κομμουνίστριες, τόνισε στην ομιλία του ο Παν. Κατηφές, γραμματέας της Αχτιδικής Επιτροπής Νίκαιας – Κοκκινιάς – Ρέντη, επισημαίνοντας πως σήμερα 56 χρόνια μετά, οι εργαζόμενοι και οι νέοι βρίσκονται αντιμέτωποι με την πολιτική που τους στερεί το δικαίωμα στη μόρφωση, τους καταδικάζει στην ανεργία και στην εργασιακή αβεβαιότητα, τους αφαιρεί δημοκρατικά δικαιώματα και ελευθερίες. Βρίσκονται αντιμέτωποι με διάφορα σενάρια περί αλλαγής του πολιτικού σκηνικού στη χώρα μας.

Αφού αναφέρθηκε αναλυτικά στο κάλεσμα του ΚΚΕ στους εργαζόμενους, τους νέους, όλο το λαό, να δείξουν απειθαρχία – ανυπακοή σε όλα αυτά τα σενάρια, να γυρίσουν την πλάτη σε όσους μηχανεύονται να βάλουν το λαό στο χέρι, τόνισε πως η μεγαλύτερη τιμή για τον Νίκο Μπελογιάννη είναι ο αταλάντευτος ταξικός δρόμος για την οργάνωση της εργατικής τάξης και της νεολαίας, για την ανασύνταξη του εργατικού και λαϊκού κινήματος, για την ανατροπή του πολιτικού σκηνικού, για το σοσιαλισμό.

Στο ιστορικό της θυσίας του Νίκου Μπελογιάννη, στην ηρωική του στάση, αλλά και στις σημερινές προσπάθειες εξαναγκασμού των νέων να απαρνηθούν την κομμουνιστική ιδεολογία και την ταξική πάλη, όπως π.χ. με την καταδίκη της ΚΝ Τσεχίας, αναφέρθηκε ο Θοδωρής Στρίγκος, γραμματέας της Τομεακής Οργάνωσης Κοκκινιάς της ΚΝΕ.

Αυτή τόνισε είναι η περιβόητη «δημοκρατία», οι «αρχές» και οι «αξίες» της ΕΕ: Η δίωξη της πολιτικής έκφρασης και οργάνωσης, η ποινικοποίηση όποιας άποψης και δράσης δε σκύβει το κεφάλι στην πλουτοκρατία. Ομως, υπογράμμισε, η νεολαία, οι Κνίτες και οι Κνίτισσες συνεχίζουμε στα βήματά του, στο πλευρό του Κόμματός μας.

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν ο Γ. Τούσσας, ευρωβουλευτής του ΚΚΕ και ο δήμαρχος της Νίκαιας Στ. Μπενετάτος. Ανάμεσα στα στεφάνια διακρίναμε της Αχτιδικής Επιτροπής Κοκκινιάς – Ρέντη του ΚΚΕ, της Τομεακής Οργάνωσης της ΚΝΕ, της ΠΕΑΕΑ Κοκκινιάς και του Δήμου Νίκαιας.

Αναρτήθηκε στις Ιστορία, ΚΚΕ, ΚΝΕ, θυσία. Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Σειρά εκδηλώσεων τιμής για τον Νίκο Μπελογιάννη

Η διαμόρφωση των εθνών – κρατών στα Βαλκάνια και το «Μακεδονικό»

Η ιστορική πορεία του «μακεδονικού» ζητήματος κατά τον 19ο ως και τις αρχές του 20ού αιώνα θεμελιώθηκε ουσιαστικά πάνω σε τρεις βασικούς, άρρηκτα αλληλένδετους και διαλεκτικά διαμορφούμενους άξονες: α) Το ρόλο του ελληνικού αστικού εθνικισμού στο πλαίσιο συγκρότησης και διεύρυνσης του νεοσύστατου έθνους – κράτους της Ελλάδας («Μεγάλη Ιδέα»). β) Τις αντίστοιχες ιστορικοπολιτικές εξελίξεις στα Βαλκάνια και γ) τις επιδιώξεις και τους σχεδιασμούς των Μεγάλων Δυνάμεων στην περιοχή (το λεγόμενο «Ανατολικό Ζήτημα»).

Οι διεργασίες που είχαν ως αποτέλεσμα τη διαμόρφωση του σημερινού γεωγραφικού – εθνογραφικού χάρτη της περιοχής διήνυσαν μια ιστορική διαδρομή που δεν υπήρξε καθόλου ευθύγραμμη ή ομαλή. Τουναντίον, σημαδεύτηκε από διαρκείς αντιθέσεις και συνθέσεις, έντονες κοινωνικοπολιτικές συγκρούσεις και αδυσώπητους ανταγωνισμούς. Χαρακτηριστικά, που διαιωνίζονται ως και τις μέρες μας, καθιστώντας τις σελίδες αυτές της Ιστορίας επίκαιρες όσο ποτέ.

Εικονογράφηση για τη Διάσκεψη του Βουκουρεστίου

 

Η άνοδος των βαλκανικών αστικών εθνικισμών – Η σύγκρουση των μεγαλοϊδεατισμών

Ο μεγαλοϊδεατισμός – σαφώς με πολλές παραλλαγές – υπήρξε σε γενικές γραμμές κοινός τόπος για τον ανερχόμενο αστικό εθνικισμό σε πολλές χώρες, τόσο της ανατολικής (Μεγάλη Σερβία, Μεγάλη Βουλγαρία, Μεγάλη Ουγγαρία, Μεγάλη Ρουμανία, Μεγάλη Αλβανία, κλπ.), όσο και της δυτικής Ευρώπης (Μεγάλη Ολλανδία, Μεγάλη Γερμανία, κλπ.).

Οι ηγέτες των κρατών της Βαλκανικής Συμμαχίας. Λιθογραφία εποχής

Από τα μέσα – τέλη του 19ου αιώνα, ο ελληνικός μεγαλοϊδεατισμός, ο στρατηγικός προσανατολισμός, δηλαδή, της ελληνικής αστικής τάξης προς επέκταση του οικονομικού και κοινωνικοπολιτικού χώρου, όπου διεκδικούσε ηγεμονεύουσα θέση και ρόλο, άρχισε να «υπονομεύεται» από τις αντίστοιχες εθνικές αστικές τάξεις άλλων αναδυόμενων εθνών – κρατών, οι οποίες εμφανίζονταν ολοένα και πιο επιθετικά ως ανταγωνίστριες δυνάμεις στο μοίρασμα των εδαφών (και αγορών) της κλυδωνιζόμενης οθωμανικής αυτοκρατορίας. Τις αντιθέσεις αυτές υποδαύλιζαν οι Μεγάλες Δυνάμεις, δημιουργώντας πλασματικές προσδοκίες, στρέφοντας τον ένα λαό εναντίον του άλλου, σχηματίζοντας και διαλύοντας συμμαχίες ανάλογα με τα συμφέροντά τους.

Ταυτόχρονα, αδυνάτιζε ο «παμβαλκανικός» χαρακτήρας της ελληνικής αστικής τάξης που κατείχε έως τότε ηγεμονικό ρόλο στην περιοχή (η θέση του ελληνικού κεφαλαίου συνέδραμε καταλυτικά στην εμφάνιση και άνοδο «επιμέρους» βαλκανικών εθνικισμών, καθώς και στα «ανθελληνικά» χαρακτηριστικά που συχνά έλαβαν).

Από την άλλη, η Βουλγαρία διεκδικούσε ηγεμονική θέση στα Βαλκάνια και διαδοχή της οθωμανικής αυτοκρατορίας (Μακεδονία, Θράκη, Κωνσταντινούπολη, κ.ά.). Η Ρουμανία πρόβαλε αξιώσεις για την περιοχή της Θεσσαλίας, όπου, κατά τις αντιλήψεις της, κατοικούσαν βλάχικοι πληθυσμοί. Η Αλβανία διεκδικούσε την Ηπειρο, ως και την Αρτα. Συνάμα «η κάθε μια εμφανίζει δικές της στατιστικές, αναβιώνει ιστορικά δικαιώματα, κινητοποιεί επιστήμονες και σοφούς».1

Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Μακεδονίας, όπου ο Γ. Ζέβγος, παραθέτοντας σχετικό απόσπασμα από το έργο του Jacques Angel «Λαοί και Εθνη των Βαλκανίων» (1920), έγραφε: «Ενας Ελληνας, ο Νικολαΐδης, τοποθετεί στα τρία μακεδονικά βιλαέτια (Κόσσοβο, Μοναστήρι, Σαλονίκη) 576.000 τούρκους, 656.000 έλληνες, 454.000 σλαύους. Ενας βούλγαρος, ο Κάντσεφ τοποθετεί 489.000 τούρκους, 225.000 έλληνες, 1.184.000 βούλγαρους, 700.000 σέρβους. Ενας σέρβος, ο Γκόπτσεβιτς, βρίσκει 231.000 τούρκους, 201.000 έλληνες, 57.000 βούλγαρους, 2.048.000 σέρβους.» 2

 

Η ελληνική αποστολή στη Συνδιάσκεψη του Βουκουρεστίου. Από αριστερά στα δεξιά, καθισμένοι: λοχαγός Κ. Πάλλης, Ανδρέας Παπαδιαμαντόπουλος, Ελ. Βενιζέλος, Δ. Πανάς, Ν. Πολίτης. Ορθιοι: Θ. Πετρακόπουλος, Σ. Γεωργόπουλος, Κ. Μαρκαντωνάκης, Σ. Κωνσταντινίδης, λοχαγός Αλ. Εξαδάκτυλος και Μ. Τσαμαδός

 

Σχολιάζοντας τις κινήσεις αυτές, ο Ε. Ροΐδης έγραψε το 1875: «Αλλ’ αι επωφελέστερον εσχάτως επιδιωχθείσαι εθνογραφικαί μελέται, αποδεικνύουσι καθ’ εκάστην δυσχερεστέραν πάσαν απόπειραν δικαίας διανομής της τουρκικής κληρονομίας. Τας δε δυσχερείας του έργου επαυξάνει, αδύνατον καθιστώσα οιονδήποτε συμβιβασμόν, οι παρά τοις λαοίς τούτοις επιφοίτησις της αρχής των εθνοτήτων. Καθ’ ην ώραν οι πλείστοι των κατοίκων της χερσονήσου κηρύσσονται έτοιμοι να υποστώσι πάσαν καταστροφήν και εξόντωσιν μάλλον ή να υπομείνωσι τη στέρησιν του αλβανισμού, βουλγαρισμού ή ρουμανισμού αυτών, τα δε παρέχοντα το πολύτιμον τούτο προνόμιον γεωγραφικά όρια ουδαμού είνε ευχάρακτα και πολλαχού ουδέ καν ορατά, ουδέ λόγος δύναται να γίνη περί αδελφικής συμβιώσεως εθνών βλεπόντων καθ’ ύπνους μεγάλην Βουλγαρίαν, αρχαίαν Σερβίαν, αλβανικόν κράτος, Ρουμανίαν μέχρι Πίνδου και Ελλάδα μέχρι του Αίμου, ήτοι την ανέφικτον ανάγκην ν’ αλληλοσφαγώσιν, αφού δεν υπάρχει επί του χάρτου τόπος ικανός να συνυπάρξωσι τα όνειρα ταύτα».

Και αυτό επειδή, ενώ κάθε εθνότητα παρουσίαζε κατά τόπους συμπαγείς πληθυσμούς, στο σύνολο των υπό διεκδίκηση εδαφών, το τότε υπάρχον πολυεθνικό μωσαϊκό σήμαινε αναπόφευκτα πως: «προς διαλλαγήν των φυλών της ανατολής απαιτείται ή να λάβωσιν όσα εκάστη διεκδικεί, όπερ απολύτως ακατόρθωτον ή να παραιτηθώσι του ονείρου των, πεισθείσαι ότι αδύνατος είνε η πραγματοποίησις αυτού. Αλλά προς τοιούτον σωφρονισμόν και χρόνος απαιτείται μακρός και αγώνες πιθανώς αιματηροί…». Μόνη λύση: Η συνεργασία των λαών, αίτημα που μετουσιώθηκε τότε στο όραμα για μια Δημοκρατική Ανατολική Ομοσπονδία.3

Το ζήτημα της Βαλκανικής Ομοσπονδίας

«Το ζήτημα της ομοσπονδιακής οργάνωσης εμφανίστηκε εδώ (σημ: στα Βαλκάνια) παράλληλα με αυτό της εθνικής χειραφέτησης. Το κήρυγμα άλλωστε του Ρήγα Βελεστινλή για την εξέγερση όλων των λαών της Ανατολής εναντίον του οθωμανικού δεσποτισμού και τη συγκρότηση μιας ομοσπονδιακού τύπου Δημοκρατίας, αν και ανήκε στα τέλη του 18ου αιώνα, θεωρούνταν ακόμα (τον 19ο αιώνα) από πολλούς επίκαιρο.» 4

Το αίτημα για μια ομόσπονδη Βαλκανική υιοθετήθηκε από πολλά τμήματα της προοδευτικής διανόησης και των αστών δημοκρατών του 19ου αιώνα, τα οποία έβλεπαν στην ενότητα των λαών των Βαλκανίων το μόνο δρόμο για τον υπερκερασμό των «εθνικών διαφορών» (που προμήνυαν εθνικές συγκρούσεις), την ανεξαρτητοποίηση της περιοχής από τους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς των Μεγάλων Δυνάμεων, και την ευημερία όλων των εθνοτήτων στα υπό διαμόρφωση έθνη – κράτη. Η δημοκρατική ομάδα των Πανά και Λυκιαρδόπουλου, για παράδειγμα, διακήρυττε πως «Συμμεριζόμεθα (την ιδέα της βαλκανικής ομοσπονδίας) πληρέστατα, καθ’ όσον και ημείς φρονούμεν ότι το πολυθρύλητον ανατολικόν ζήτημα πρέπει να λυθεί ουχί υπό ταύτης ή εκείνης της (ευρωπαϊκής) Δύναμης, αλλ’ υπ’ αυτών τούτων των ενδιαφερομένων βαλκανικών λαών, εν πνεύματι ομονοίας και αδελφότητος των εργαζομένων.» 5

Ομολογουμένως το αίτημα για μια ομόσπονδη Βαλκανική αδυνάτισε προς τα τέλη του 19ου και αρχές του 20ού αιώνα. Σύμφωνα με τον Λ. Χασιώτη, οι «βασικές αιτίες για την εξέλιξη αυτή υπήρξαν: α) Η ουσιαστική υπαγωγή της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στις επιλογές των «προστάτιδων» Δυνάμεων, ιδιαίτερα της Μεγάλης Βρετανίας, κυρίως μετά το 1856, και β) η κυριαρχία στο ιδεολογικό τοπίο της Ελλάδας της «Μεγάλης Ιδέας».» 6 Ωστόσο, στη βόρεια Ελλάδα – και ιδιαίτερα στους κόλπους του αναπτυσσόμενου συνδικαλιστικού κινήματος – διατηρούνταν εν πολλοίς η πεποίθηση πως «η λύση του εθνικού προβλήματος των πολλαπλών εθνικών ομάδων των Βαλκανίων θα περνούσε μέσα από τον αγώνα για την κοινωνική απολύτρωση των λαών, στο πλαίσιο μιας ομοσπονδιακής πολυεθνικής Πολιτείας». Ακολούθως, η πρωτοπόρα συνδικαλιστική οργάνωση της Φεντερασιόν της Θεσσαλονίκης, αντικατοπτρίζοντας την πολυεθνική γεωγραφία της πόλης, υπήρξε πολυεθνική και στη σύνθεσή της, οργανωμένη σε ομοσπονδιακή βάση.7

Μακεδονία και εθνική ολοκλήρωση

Η επανάσταση του 1821 στο μακεδονικό χώρο περιορίστηκε κυρίως στη Χαλκιδική υπό την ηγεσία του Φιλικού Ε. Παππά και καταπνίγηκε πριν το πέρας του έτους. Στην εξέλιξη αυτή συνηγόρησαν πολλοί παράγοντες: Η ύπαρξη πολυάριθμου μωσαϊκού εθνοτήτων (και συμπαγής μουσουλμανικός πληθυσμός), ισχυρών τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων, καθώς και η απροθυμία των προκρίτων (που διατηρούσαν σημαντικά προνόμια) και της Εκκλησίας να στηρίξουν υλικά ή ηθικά τον Αγώνα.8

Στις 3 Φεβρουαρίου 1830 υπογράφηκε στη Διάσκεψη του Λονδίνου το πρωτόκολλο Ανεξαρτησίας της Ελλάδας. Απαντώντας στο πρώτο από τα 28 ερωτήματα που υπέβαλαν οι Μεγάλες Δυνάμεις στον Ι. Καποδίστρια ενάμιση περίπου χρόνο νωρίτερα (Οκτώβρης 1828) περί των γεωγραφικών / ιστορικών ορίων τού υπό σύσταση ελληνικού κράτους, ο τελευταίος απάντησε: «Εάν οδηγηθώμεν εκ της ιστορίας, εκ των σωζομένων εισέτι μνημείων της αρχαιότητος και εκ της γνώμης των περιηγητών και γεωγράφων, η έκτασις αυτής της χώρας θέλει έχει οροθετικήν γραμμήν προς άρκτον την αρχομένην από τας εκβολάς της Βοϊούσας, εκτεινομένην δε προς τα άνω διά του ποταμού αυτού μέχρι της πηγής του και διερχομένην διά τη σειράς των ορέων του Ζαγορίου και Μετζόβου και διά της του Ολύμπου μέχρι του κόλπου της Θεσσαλονίκης».9 Οι ελληνικές λοιπόν γεωγραφικές και ιστορικές διεκδικήσεις προσδιορίστηκαν αρχικά μέχρι το ύψος του Ολύμπου και του κόλπου της Θεσσαλονίκης.

Στα έτη που ακολούθησαν, το γνήσιο αίτημα των υπόδουλων Ελλήνων για απελευθέρωση διαστρεβλώθηκε από το περιεχόμενο που προσέδωσε σε αυτό ο αστικός εθνικισμός. Οι ζυμώσεις, οι ανταγωνισμοί και οι συγκρούσεις στο μακεδονικό χώρο οξύνθηκαν.

Τον Σεπτέμβρη του 1885 ξέσπασε κίνημα στην ανατολική Ρωμυλία με αίτημα την ένωση της επαρχίας με τη Βουλγαρία. Η κίνηση αυτή θορύβησε τους οπαδούς του μεγαλοϊδεατισμού στην Ελλάδα που οργάνωσαν συλλαλητήρια καταγγέλλοντάς την ως «ανθελληνική» (βλέπε για παράδειγμα ομιλία Γ. Καπετανάκη στην πλατεία Συντάγματος).

Ο Χ. Τρικούπης (πλέον στην αντιπολίτευση) δήλωσε σχετικά σε συνέντευξή του στην αγγλική εφημερίδα «Pal Mall Gazette»: «Η Ελλάς ενδιαφέρεται τετραχώς κατά την ενεστώσαν κρίσιν: Η πρώτη αυτής ασχολία πρέπει να είναι η περί του ελληνικού πληθυσμού της Ανατολικής Ρωμυλίας, όστις θα απορροφηθεί υπό των Βουλγάρων εάν οι Δυνάμεις αναγνωρίσωσι τη μετά της βουλγαρικής ηγεμονίας ένωσιν της Ρωμυλίας. Κατά δεύτερον λόγον η Ελλάς ενδιαφέρεται διά τη Μακεδονίαν, ήτις δύναται να διαιρεθεί εις τρία τμήματα: Τη μεσημβρινήν ήτις είναι και θα είναι ελληνική, οτιδήποτε και αν συμβεί, την κεντρικήν την περιλαμβάνουσαν ελληνικούς πληθυσμούς και την αρκτικήν τη μη οικούμενην υφ’ Ελλήνων. Την Ελλάδα απασχολεί η Κεντρική Μακεδονία ης οι κάτοικοι αναγνωρίζουσι τον Πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως και ουχί τη βουλγαρικήν εξαρχίαν, αλλ’ επειδή ενταύθα ο ελληνικός πληθυσμός δεν αποτελεί συναφή πληθυσμόν, είναι σχεδόν βέβαιον ότι, εάν η χώρα περιέλθει υπό τη σερβικήν κυριαρχίαν ή τη βουλγάρικην, οι κάτοικοι θα εκσλαβισθώσιν, ενώ εάν υπό την Ελλάδα θα εξελληνισθώσιν ολοσχερώς.» 10

Σε μια άλλη συνέντευξή του, δήλωσε επίσης σχετικά: «Ο Τούρκος εκλείπει και πολύ ταχέως. Οταν έλθει ο μέγας πόλεμος, ως αφεύκτως θα συμβεί μετά τρία, πέντε, οκτώ έτη, η Μακεδονία θα γίνει Ελληνική ή Βουλγάρικη κατά τον νικήσαντα. Αν τη λάβωσιν οι Βούλγαροι, δεν αμφιβάλλω ότι εντός ολίγων ετών θα είναι ικανοί να εκσλαβίσωσι τον πληθυσμόν μέχρι των Θεσσαλικών συνόρων. Αν ημείς τη λάβωμεν, θα τους κάμωμεν όλους Ελληνας μέχρι της Ανατολικής Ρωμυλίας.» 11

Ενόψει μιας ενδεχόμενης στρατιωτικής επιχείρησης της Ελλάδας στη Μακεδονία (ως απάντηση στις κινήσεις της Βουλγαρίας), κινητοποιήθηκαν προληπτικά ο αγγλικός και ιταλικός στόλος προβαίνοντας σε «ειρηνικό αποκλεισμό» της χώρας. Τελικά, η ανατολική Ρωμυλία προσαρτήθηκε στη Βουλγαρία, τροφοδοτώντας τους μεγαλοϊδεατικούς σχεδιασμούς της ντόπιας άρχουσας τάξης και θέτοντάς τους παράλληλα σε τροχιά σύγκρουσης με τους αντίστοιχους ελληνικούς.

Η κινητικότητα στη Μακεδονία συνεχίστηκε το επόμενο διάστημα: Το φθινόπωρο του 1893 ιδρύθηκε η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση» (ή Κομιτάτο των Σαντραλιστών), μέλος της οποίας «μπορούσε να γίνει κάθε κάτοικος της Ευρωπαϊκής Τουρκίας χωρίς καμιά διάκριση γλώσσας, εθνικότητας, θρησκείας και πολιτικοφυλετικών πεποιθήσεων», και που σκοπός της ήταν «η βελτίωση της πολιτικής και κοινωνικής θέσης των κατοίκων της Μακεδονίας», αλλά και η «απαλλοτρίωση των μεγάλων τσιφλικιών προς όφελος των ακτημόνων αγροτών και η Αυτονομία της Μακεδονίας». Στο πλαίσιο του βουλγαρικού μεγαλοϊδεατισμού σχηματίστηκε, δύο χρόνια μετά, η «Εξωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση» (Κομιτάτο των Βερχοβιστών), η οποία και προχώρησε σε δολοφονίες πολιτικών / εθνικών αντιπάλων («οι κομιτατζήδες που ανήκανε στο Κομιτάτο των βερχοβιστών έβγαζαν από τη μέση κάθε Ελληνα ή Τούρκο που δεν εκτελούσε τις εντολές τους»). Στο φόντο των παραπάνω εξελίξεων στην περιοχή, ιδρύθηκε το 1904 το ελληνικό «Μακεδονικό Κομιτάτο». Οι συγκρούσεις μεταξύ των αντάρτικων ομάδων γενικεύτηκαν ως το 1908 (μέχρι την Επανάσταση των Νεότουρκων), ενώ στην ίδια τη Βουλγαρία εντάθηκαν οι διώξεις ενάντια στο ελληνικό στοιχείο (1900-1906).12

Οι «λογαριασμοί» τέθηκαν επί τάπητος κατά τον πρώτο βαλκανικό πόλεμο (1912). Ωστόσο, τα αποτελέσματα αυτού, όχι μόνο δεν ικανοποίησαν τις επεκτατικές ορέξεις των αρχουσών τάξεων των εμπλεκόμενων κρατών, αλλά δημιούργησαν εκ νέου πρόσθετες επιδιώξεις και διεκδικήσεις. Ενας καινούριος «γύρος» αναδιανομής των εδαφών της καταρρέουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν αναπόφευκτος, με τους μέχρι πρόσφατα «συμμάχους» να μετατρέπονται «εν μία νυκτί» σε εχθρούς και αντίστροφα.

Με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου 1913) ολοκληρώθηκε η γεωγραφική ενσωμάτωση της Μακεδονίας (του ελληνικού τμήματος, όπως το ξέρουμε σήμερα) στην ελληνική επικράτεια. Βέβαια, στο πλαίσιο των παρασκηνιακών διαπραγματεύσεων για τη συμμετοχή των βαλκανικών χωρών στον πρώτο παγκόσμιο στο πλευρό του ενός ή του άλλου ιμπεριαλιστικού συνασπισμού, η κυβέρνηση Βενιζέλου δε φαίνεται να είχε ιδιαίτερους ενδοιασμούς να παραχωρήσει στη Βουλγαρία την περιοχή της Καβάλας – Δράμας – Σαριμπασάν, με αντάλλαγμα τη Δυτική Μικρά Ασία. 13

Η γεωγραφική προσάρτηση της Μακεδονίας συνοδεύτηκε από την εθνική – πληθυσμιακή ανασύνθεσή της σχεδόν 10 χρόνια αργότερα. Η Ανταλλαγή των Πληθυσμών και η εγκατάσταση των προσφύγων «έλυσε» ριζικά το ζήτημα της εθνικής ανομοιογένειας στη Βόρεια Ελλάδα. Η Εκθεση της Ελληνικής Επιτροπής για την Αποκατάσταση των Προσφύγων είναι αποκαλυπτική ως προς τη μεταβολή στην πληθυσμιακή σύνθεση της Μακεδονίας: Το 1912 οι Ελληνες αποτελούσαν μόλις το 42,6% του συνόλου, με τους μουσουλμάνους να έρχονται από κοντά δεύτεροι (39,4%) και τους Βούλγαρους να ακολουθούν (9,9%). Οι Ελληνες αποτελούσαν πλειοψηφία μόλις στις 11 από τις 25 επαρχίες – νομούς της περιοχής. Τους 300.000 και πλέον μουσουλμάνους «αντικατέστησαν» περίπου 638.000 πρόσφυγες (το 52,2% των προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα). Μετά την Ανταλλαγή, οι Ελληνες αποτελούσαν πλέον το 88,8% του συνόλου των πληθυσμών της Μακεδονίας. 14 Βέβαια, εκκρεμούσε η ενσωμάτωση (κοινωνική, πολιτιστική, οικονομική) των ίδιων των προσφύγων στο ελληνικό κράτος, διαδικασία που θα αποδεικνυόταν τόσο δύσκολη όσο και μακρόχρονη (με μια μεγάλη μερίδα των γηγενών πληθυσμών να τους θεωρεί «ξένους», κλπ.).

Επίλογος

Γιατί έχει αξία σήμερα η εξέταση της ιστορικής πορείας του «Μακεδονικού»; Πρώτον, γιατί αποκαλύπτεται η σαθρότητα των επιχειρημάτων του αστικού εθνικισμού (περί «απευθείας απογόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου», κλπ.), ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύονται οι καταστροφικές συνέπειες από τη διαχρονική καπήλευση και διαστρέβλωση των εννοιών «πατρίδα» και «πατριωτισμός». Πρόκειται για έναν «εθνικό μανδύα», που αποκρύπτει ή εξευμενίζει τα πραγματικά αίτια πίσω από τις «εθνικές» συγκρούσεις και ανταγωνισμούς στην περιοχή: Τις ιμπεριαλιστικές βλέψεις, σε συνδυασμό με τις επιμέρους επιδιώξεις των αστικών τάξεων των εμπλεκόμενων μερών στα Βαλκάνια.

Παράλληλα, ξεσκεπάζεται η υποκρισία του αστικού κοσμοπολιτισμού, που αντιπροτείνει δήθεν ως παράγοντα σταθερότητας την οικονομική διείσδυση και ηγεμονία του ελληνικού κεφαλαίου στην περιοχή. Διαχωρίζει, επίσης, τις «Μεγάλες Δυνάμεις» (ΗΠΑ και ΕΕ) σε καλές και κακές, λες και ο ιμπεριαλισμός μεσολάβησε ποτέ υπέρ οποιουδήποτε άλλου εκτός από τον εαυτό του. Οι διεργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη στις μέρες μας ελλοχεύουν σοβαρούς κινδύνους για τους λαούς των Βαλκανίων. Η στάση του αντιιμπεριαλιστικού λαϊκού κινήματος σε όλες τις χώρες θα παίξει καταλυτικό ρόλο στην ευόδωση ή κατάργηση των σχεδιασμών αυτών.

1. Ζέβγος Γ. (1946) «Σύντομη μελέτη της νεοελληνικής ιστορίας. Β` μέρος» (Αθήνα: Τα Νέα Βιβλία Α.Ε.) σελ. 93.

2. ό.π. σελ. 133-134.

3. Οπως παρατίθεται στο Ζέβγος Γ. (1946) ό.π. σελ. 94-95.

4. Χασιώτης Λ. (2001) «Η Ανατολική Ομοσπονδία» (Αθήνα: Βάνιας) σελ. 17.

5. Παρατίθεται στο Ζέβγος Γ. (1946) ό.π. σελ. 95-96. Βλέπε επίσης Κιτρομιλίδης Π. (1998) «Ρήγας Βελεστινλής: Θεωρία και Πράξη» (Αθήνα: Βουλή των Ελλήνων).

6. Χασιώτης Λ. (2001) «Η Ανατολική Ομοσπονδία» (Αθήνα: Βάνιας) σελ. 18.

7. Μπεναρόγια Α. (1986) «Η πρώτη σταδιοδρομία του ελληνικού προλεταριάτου» (Αθήνα: Κομμούνα / Ιστορική Μνήμη) σελ. 9-10, 22.

8. Κορδάτος Γ. «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», τόμος 10, σελ. 261-270.

9. Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, τόμος 2, σελ. 244.

10. Στο Κορδάτος Γ. «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», τόμος ΧΙΙ, σελ. 478-479.

11. «Μαγχεστριανός Φύλακας», 6 Ιουλίου 1889, ό.π. σελ. 499.

12. Κορδάτος Γ. «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», τόμος ΧΙΙΙ, σελ. 39-45.

13. Ο.π. σελ. 420 και 525.

14. Greek Refugee Settlement Commission (1926) «Greek Refugee Settlement» (Geneva: League of Nations).

Του
Αναστάση ΓΚΙΚΑ*
*Ο Αναστάσης Γκίκας είναι Δρ. Πολιτικών Επιστημών, συνεργάτης του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ

Αναρτήθηκε στις Ιστορία. Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η διαμόρφωση των εθνών – κρατών στα Βαλκάνια και το «Μακεδονικό»

Κατίν: Από τον Γκαίμπελς στους κινηματογράφους

 

Η διαχρονικότητα ενός ψέματος

 

Σοβιετικοί στρατιώτες ξαναμπαίνουν στη σκελετωμένη πόλη του Στάλινγκραντ το Νοέμβριο του 1942

 

 

«Εδωσα οδηγίες να γίνει η ευρύτερη δυνατή εκμετάλλευση αυτού του προπαγανδιστικού υλικού. Θα μπορέσουμε να επιζήσουμε με αυτό για μια-δυο βδομάδες» (Τζ. Γκαίμπελς για το Κατίν, «Απομνημονεύματα», 14 Απριλίου 1943)1.

«Αισθήματα έκπληξης και μετάνοιας θα νιώσουν εκείνοι οι οποίοι, ενώ γνωρίζουν τόσο καλά την υπουλότητα και ιδιοφυΐα της προπαγανδιστικής μηχανής του Γκαίμπελς, πέφτουν θύματα της παγίδας που η ίδια έστησε» («The Times», 28 Απριλίου 1943, αντιδρώντας στην αβίαστη και άμεση υιοθέτηση της ναζιστικής προπαγάνδας από την εξόριστη πολωνική κυβέρνηση του Λονδίνου).

«Υπολογίζουμε το ενδεχόμενο να πάμε την αντισοβιετική καμπάνια πολύ μακριά, αλλά αισθανόμαστε ότι δεν πρέπει να χάσουμε την ευκαιρία να αξιοποιήσουμε τη Γενική Συνέλευση (του ΟΗΕ) για ένα τόσο πολύτιμο προπαγανδιστικό σκοπό. Μπορούμε να αναδείξουμε τη σφαγή στο Κατίν…» (Ντοκουμέντα του US Department of State / Foreign Relations of the United States, «Σχέσεις ΗΠΑ-ΟΗΕ», τόμος ΙΙΙ, 1952-1954, σελ. 13).

«Η σφαγή στο δάσος του Κατίν υπήρξε μια εγκληματική πράξη ιστορικής εμβέλειας με μακρόχρονες πολιτικές συνέπειες» (Benjamin B. Fisher, Τμήμα Ιστορίας του Κέντρου Ερευνας Πληροφοριών της CIA, 14 Απριλίου 2007).

«Πολιτικοί και συγγενείς θυμάτων στην Πολωνία υπήρξαν οι πρώτοι που παρακολούθησαν την παγκόσμια πρεμιέρα του «Κατίν», μιας ταινίας για τη σοβιετική σφαγή 22.000 Πολωνών στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο» (United Press International, 18 Σεπτεμβρίου 2007).

Πίνακας που αναπαριστά τους πανηγυρισμούς του Κόκκινου Στρατού στο Ράιχσταγκ (1945)

«Οι Πολωνοί ξαναζούν τη σφαγή στο Κατίν»! Με αυτό τον τίτλο η εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» αναδημοσίευσε (στο φύλλο της 22-23 Σεπτεμβρίου 2007) το σχετικό άρθρο της γαλλικής «LE MONDE», βάζοντας υπέρτιτλο: «Τον Μάιο του 1940 η μυστική αστυνομία του Στάλιν εκτέλεσε εν ψυχρώ 22.000 Πολωνούς. Η νέα ταινία του κορυφαίου σκηνοθέτη Αντρέι Βάιντα ρίχνει αλάτι σε μια ανοιχτή πληγή».

Οπως διαβάζουμε στη συνέχεια, η εν λόγω ταινία, η οποία προβάλλεται ήδη στις κινηματογραφικές αίθουσες της Πολωνίας – προσεχώς και στην Ελλάδα – «φωτίζει ένα από τα πιο δραματικά επεισόδια της ιστορίας της χώρας».

Πράγματι φωτίζει; ΄Η μήπως προάγει την ιστορική τύφλωση ως προϊόν μαζικής κατανάλωσης, αναπαράγοντας με όρους μεγάλης οθόνης ένα προπαγανδιστικό τέχνασμα το οποίο αξιοποιήθηκε διαχρονικά εξίσου από όλες τις πολιτικές εκφάνσεις του αντικομμουνισμού, από το φασισμό ως την αστική «δημοκρατία», τις αντεπαναστατικές δυνάμεις στην Ανατολική Ευρώπη κλπ.;

Για να απαντήσουμε όμως επί της ουσίας στο ερώτημα αυτό, θα πρέπει να ανατρέξουμε στο παρελθόν, εκεί που ξεκίνησαν όλα.

Ενας τελευταίος προπαγανδιστικός άσος στο μανίκι του Γκαίμπελς

Βρισκόμαστε στις 13 Απριλίου 1943. Περίπου δύο μήνες μετά τη συντριβή της φασιστικής στρατιωτικής μηχανής στο Στάλινγκραντ – που σηματοδότησε τη ριζική στροφή στον ρου του πολέμου – ο ραδιοφωνικός σταθμός του Βερολίνου ανακοίνωσε την «ανακάλυψη» από την Wehrmacht (Βέρμαχτ) ενός μαζικού τάφου 3.000 Πολωνών αξιωματικών σε μια περιοχή στο δάσος του Κατίν, κοντά στο Σμολένσκ (στη συνέχεια ο αριθμός αυτός ανέβηκε στις 15.000 με 22.000-25.700, σύμφωνα με τη «Μαύρη Βίβλο του Κομμουνισμού»!). Ενοχος αυτού του εγκλήματος: Ο εβραιομπολσεβικισμός. Το μήνυμα της ανακάλυψης που διατρανώθηκε σε όλους τους τόνους και με όλα τα μέσα: Ο κίνδυνος του προελαύνοντος κομμουνιστικού τέρατος, το οποίο απειλούσε πλέον να πατήσει το πόδι του στις περιοχές του δυτικού πολιτισμού.

Τη δεκαετία του 1980, το Κατίν αποτέλεσε ιδεολογικοπολιτικόεπιχείρημα των δυνάμεων της αντεπανάστασης, τόσο στην Πολωνία όσο και στη Σοβιετική Ενωση. Τα γεγονότα και οι προβοκάτσιες προμήνυαν τα όσα θα επακολουθούσαν μετά τις ανατροπές

Η σοβιετική «Πράβντα» απάντησε άμεσα και στις 19 του ίδιου μήνα έγραψε: «Εχοντας συνείδηση της οργής ολόκληρης της προοδευτικής ανθρωπότητας για τις σφαγές που διέπραξαν σε βάρος ειρηνικών (σ.σ. φιλήσυχων) πολιτών και ιδιαίτερα Εβραίων, οι Γερμανοί προσπαθούν τώρα να εγείρουν το μίσος ευκολόπιστων ανθρώπων ενάντια στους Εβραίους. Γι’ αυτό τον λόγο εφηύραν μια ολόκληρη συλλογή από «Εβραίους κομισάριους», οι οποίοι, όπως ισχυρίζονται, συμμετείχαν στη δολοφονία των 10.000 Πολωνών αξιωματικών. Για τόσο έμπειρους παραχαράκτες δεν ήταν και δύσκολο να εφεύρουν ονόματα ανθρώπων, που ποτέ δεν υπήρξαν – Λεβ Ρίμπακ, Αβραάμ Μπορίσοβιτς, Πάουλ Μπροντνίσκι, Χάιμ Φίνμπεργκ. Αυτά τα πρόσωπα δεν υπήρξαν ποτέ, είτε στο «Παράρτημα Σμολένσκ της OGPU» είτε σε κανένα άλλο τμήμα της NKVD (σ.σ. όργανα του σοβιετικού κράτους που κατηγορήθηκαν για το έγκλημα)». Ακόμα και αναλύσεις της CIA αναγνώρισαν το «ελάττωμα» στην επιχειρηματολογία των Ναζί περί «εβραιομπολσεβικικών σφαγών», παραδεχόμενοι το γεγονός ότι ένα μεγάλο τμήμα των θυμάτων ήταν Πολωνοί εβραϊκής καταγωγής2. Και δεν ήταν μόνο αυτό.

Οπως ήδη αναφέραμε, ο ίδιος ο Γκαίμπελς, σε καταχώριση στο ημερολόγιό του (14 Απριλίου 1943), εξέφρασε την πεποίθηση ότι η υπόθεση αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο προπαγανδιστικής εκμετάλλευσης για τουλάχιστον «μια-δυο βδομάδες». Σε μια άλλη καταχώριση με ημερομηνία 8 Μαΐου 1943 ανέφερε πως «δυστυχώς στους τάφους του Κατίν βρέθηκαν γερμανικές σφαίρες… Είναι απαραίτητο αυτή η πληροφορία να παραμείνει άκρως απόρρητη. Αν ποτέ ερχόταν εν γνώσει του εχθρού, η όλη υπόθεση του Κατίν θα κατέρρεε». Και όμως, έξι δεκαετίες και πλέον μετά, η προπαγάνδα του Γκαίμπελς καλά κρατεί…

«Διεθνής διάσταση»

 

Στα πτώματα του Κατίν βρέθηκαν έγγραφα, επιστολές, αποδείξεις κ.ά. με ημερομηνίες που έπονταν της γερμανικής εισβολής (οι Γερμανοί είχαν ισχυριστεί πως οι Σοβιετικοί εκτέλεσαν τους Πολωνούς αξιωματικούς την άνοιξη του 1940)

 

Επιδιώκοντας να προσδώσουν διεθνή διάσταση και «αντικειμενικότητα» στα αποτελέσματα της «έρευνας», οι ναζιστικές αρχές ενσωμάτωσαν στο εγχείρημα τον Πολωνικό Ερυθρό Σταυρό (ο ίδιος ο Ερυθρός Σταυρός, αν και εκλήθη, αρνήθηκε να συμμετάσχει), καθώς και μια 12μελή «Διεθνή Επιτροπή», οι οποίοι και επικύρωσαν τα πορίσματα αυτής. Αξίζει να σημειωθεί πως η πολυεθνική σύνθεση της Επιτροπής αποτελεί ακόμα και σήμερα επιχείρημα στο οπλοστάσιο του ιστορικού αναθεωρητισμού κατά των Σοβιετικών. Επιχείρημα που σημειωτέον διατυπώθηκε για πρώτη φορά από την ομάδα υπεράσπισης των Ναζί στις Δίκες της Νυρεμβέργης.

Προφανώς το γεγονός ότι όλα τα μέλη της προέρχονταν από κράτη – δορυφόρους του Γ΄ Ράιχ (πλην της Ελβετίας) δε θεωρήθηκε ούτε τότε, ούτε και σήμερα, άξιο προβληματισμού. Ούτε το ότι η Επιτροπή παρέμεινε στο χώρο μόλις δύο μέρες εξετάζοντας 9 (!) προεπιλεγμένα από τους Ναζί πτώματα προτού συντάξει την έκθεσή της. ΄Η το γεγονός ότι πολλοί από τους συμμετέχοντες στη λεγόμενη «Διεθνή Επιτροπή», όπως ο Τσεχοσλοβάκος καθηγητής της ιατροδικαστικής F. Hajek ή ο Βούλγαρος ιατροδικαστής M. Markov ανακάλεσαν αργότερα, καταθέτοντας ότι τα πορίσματα ήταν προκατασκευασμένα και υπεγράφησαν υπό καθεστώς πίεσης και φόβου (ο τελευταίος μάλιστα κατέθεσε σχετικά ως μάρτυρας κατηγορίας στις Δίκες της Νυρεμβέργης). Ακόμα και ο Τσόρτσιλ είχε δηλώσει στις 24 Απριλίου 1943 πως «είμαστε οπωσδήποτε αντίθετοι σε κάθε υποτιθέμενη «έρευνα» που θα διεξαγόταν από τον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό ή οιονδήποτε άλλο οργανισμό από οιαδήποτε άλλη περιοχή υπό γερμανική κυριαρχία. Μια τέτοια έρευνα θα ήταν απάτη και τα συμπεράσματά της προϊόν τρομοκρατίας»3. Αυτά βέβαια ειπώθηκαν τότε. Ωστόσο, δε θα περάσει πολύς χρόνος ωσότου το Κατίν μεταφερθεί από το προπαγανδιστικό οπλοστάσιο των Ναζί σε εκείνο του «ελεύθερου κόσμου».

Η εξόριστη πολωνική κυβέρνηση υιοθετεί τη ναζιστική εκδοχή – Η αντίδραση των Σοβιετικών

Οι σφαίρες που βρέθηκαν στον τόπο των εκτελέσεων είχαν παραχθεί στη Γερμανία, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από τις ημερολογιακές καταχωρίσεις του Γκαίμπελς

 

Ηδη από την επομένη κιόλας της ανακοίνωσης του Ραδιοφώνου του Βερολίνου, η εξόριστη πολωνική κυβέρνηση του στρατηγού Σικόρσκι είχε αποδεχτεί πλήρως τα συμπεράσματα των Ναζί αναφορικά με τη σοβιετική ενοχή. Το ίδιο έτος δημοσιεύτηκε στο Λονδίνο από τον Πολωνό κόμη Geoffrey Potocki de Montalk το «Μανιφέστο του Κατίν», που επίσης κατηγορούσε τους Σοβιετικούς για τη σφαγή. Η στάση αυτή των Πολωνών εμιγκρέδων να αποδεχτούν τόσο αβίαστα τη γερμανική προπαγάνδα προκάλεσε ακόμα και την αντίδραση του αστικού Τύπου της Αγγλίας (βλέπε απόφθεγμα των «Times» στην εισαγωγή). Ο Αμερικανός καθηγητής G. Furr είναι πιο κατηγορηματικός: «Η εξόριστη πολωνική κυβέρνηση, κατά τη διάρκεια του πολέμου, όταν οι Ναζί έσφαζαν τους Πολωνούς σε τεράστιους αριθμούς, επέλεξανε να πιστέψουν την εκδοχή των Ναζί!

Ουδέποτε έθεσαν ερωτήματα γύρω από την ιστορία των Ναζί. Απλά την αποδέχτηκαν. Αν πραγματικά νοιάζονταν για αυτούς τους ανθρώπους, γιατί να το κάνουν αυτό;

Επραξαν κατ’ αυτό τον τρόπο γιατί υπήρξαν πολύ πιο εχθρικοί έναντι των Σοβιετικών απ’ ό,τι υπήρξαν ποτέ για τους Γερμανούς. Η πολωνική κυβέρνηση ήταν οι ίδιοι φασίστες»4.

Η σοβιετική κυβέρνηση αντέδρασε άμεσα και στις 25 Απρίλιου 1943 ο λαϊκός επίτροπος επί των Εξωτερικών Υποθέσεων Β. Μολότοφ επέδωσε στον Πολωνό απεσταλμένο Ρόμερ κείμενο, στο οποίο τόνιζε μεταξύ άλλων: «Η εχθρική προς τη Σοβιετική Κυβέρνηση συκοφαντική εκστρατεία που άρχισαν οι Γερμανοί φασίστες με το ζήτημα των από τους ίδιους διαπραχθέντων φόνων Πολωνών αξιωματικών στην περιοχή Σμολένσκ στο κατεχόμενο από τα γερμανικά στρατεύματα έδαφος, υποστηρίχθη εξ αρχής από την Πολωνική Κυβέρνηση και με κάθε τρόπο υποδαυλίζεται από τον πολωνικό Τύπο. Η Πολωνική Κυβέρνηση όχι μόνο δεν απέκρουσε την ελεεινή συκοφαντία κατά της ΕΣΣΔ, μα ούτε καν θεώρησε αναγκαίο να απευθύνει προς τη Σοβιετική Κυβέρνηση μια οιαδήποτε ερώτηση ή διευκρίνιση για το ζήτημα αυτό…

Αντιφασιστική Νίκη. Πίνακας που απεικονίζει στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού, να σέρνουν τα φασιστικά σύμβολα στην Κόκκινη Πλατεία στην παρέλαση της Νίκης, 24 Ιούνη 1945

 

…Την εποχή που οι λαοί της Σοβιετικής Ενωσης χύνουν το αίμα τους σε τραχείς αγώνες με τη χιτλερική Γερμανία και με σκληρές μάχες κατορθώνουν τη συντριβή και την ήττα του κοινού εχθρού του ρωσικού και του πολωνικού λαού και την απελευθέρωση όλων των φιλελεύθερων δημοκρατικών χωρών, η Πολωνική Κυβέρνηση για να εξευμενίσει την τυραννία του Χίτλερ καταφέρνει το προδοτικό χτύπημα κατά της Σοβιετικής Ενωσης. Η Σοβιετική Κυβέρνηση γνωρίζει πως η εχθρική αυτή εκστρατεία κατά της Σοβιετικής Ενωσης διεξάγεται από την Πολωνική Κυβέρνηση η οποία αποβλέπει με τη χρησιμοποίηση της χιτλερικής συκοφαντίας να ασκήσει πίεση κατά της Σοβιετικής Κυβέρνησης με σκοπό να της αποσπάσει εδαφικές παραχωρήσεις και να σφετεριστεί μέρος της σοβιετικής Ουκρανίας, της σοβιετικής Λευκορωσίας και της σοβιετικής Λετονίας»5.

Η Επιτροπή Burdenko και η αποδόμηση του ναζιστικού ψέματος

Με την απελευθέρωση της περιοχής από τον Κόκκινο Στρατό το Σεπτέμβριο του 1943 συστάθηκε μια ειδική επιτροπή υπό τον ακαδημαϊκό N. Burdenko προκειμένου να ερευνήσει το ζήτημα. Το πόρισμα της Επιτροπής ολοκληρώθηκε στις 24 Ιανουαρίου του 1944 και αντέκρουε ένα προς ένα όλα τα σημεία της γερμανικής έρευνας. Ενδεικτικά, μπορούμε να σταθούμε στα εξής6:

  • Αναφορικά με τη θέση των μαζικών τάφων: Οι Γερμανοί ισχυρίστηκαν ότι το δάσος του Κατίν ήταν μια απομονωμένη περιοχή που χρησίμευε ως τόπος εκτελέσεων για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στην πραγματικότητα, όμως, το Κατίν υπήρξε ένας πολυσύχναστος χώρος, τον οποίο οι ντόπιοι κάτοικοι επισκέπτονταν συχνά ως τόπο αναψυχής και διακοπών. Ειδικότερα, η ακριβής περιοχή όπου ανακαλύφθηκαν οι τάφοι αποτελούσε δημοφιλή προορισμό για τους Πιονιέρους για θερινές κατασκηνώσεις. Βρισκόταν δε μόλις λίγα μέτρα από την εθνική οδό Σμολένσκ – Βιτέμπσκ, την οποία διέσχιζαν χιλιάδες άνθρωποι σε καθημερινή βάση. Πώς θα μπορούσε λοιπόν μια τέτοια περιοχή να αποτελεί τόπο μαζικών εκτελέσεων και τάφων; Ηταν δυνατό να μην το αντιληφθεί κανείς; Τουναντίον, με την έλευση των γερμανικών στρατευμάτων, το δάσος του Κατίν έκλεισε για τον κόσμο προκειμένου να «φιλοξενήσει» τις στρατιωτικές μονάδες που φρουρούσαν την περιοχή.
  • Οι σφαίρες που βρέθηκαν στον τόπο των εκτελέσεων είχαν παραχθεί στη Γερμανία (γεγονός που επιβεβαιώνεται, όπως είδαμε νωρίτερα, και από τις ημερολογιακές καταχωρίσεις του Γκαίμπελς).

Προπαγανδιστική αφίσα των Ναζί: «Κατίν, το δάσος των νεκρών»

 

Το δε διαμέτρημά τους δεν ανταποκρινόταν σε κανέναν τύπο όπλου που παρήγε η Σοβιετική Ενωση. Τα χέρια των εκτελεσθέντων ήταν δεμένα με σκοινί που επίσης δεν παραγόταν τότε στην ΕΣΣΔ.

  • Στα πτώματα βρέθηκαν έγγραφα, επιστολές, αποδείξεις, κ.ά. με ημερομηνίες που έπονταν της γερμανικής εισβολής (οι Γερμανοί είχαν ισχυριστεί πως οι Σοβιετικοί εκτέλεσαν τους Πολωνούς αξιωματικούς την Ανοιξη του 1940). Αξίζει να σημειωθεί και πως στην ίδια τη Γερμανική Εκθεση Amtliches Material zum Massenmord von Katyn (Berlin: Zentralverlag der NSDAP, Franz Eher Nachf. G. m.b. H., 1943) αναπαράγεται στη σελίδα 330 ένα έγγραφο από πτώμα στο Κατίν με καταχωρημένη ημερομηνία «20 Οκτωβρίου 1941», όταν δηλαδή η περιοχή βρισκόταν υπό γερμανική κατοχή εδώ και μήνες.7
  • Επιπλέον, η ιατροδικαστική εξέταση έδειξε πως ο βαθμός αποσύνθεσης των θυμάτων δε δικαιολογούσε τους γερμανικούς ισχυρισμούς. Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώθηκαν και από την αμερικανική αποστολή (από την Πρεσβεία των ΗΠΑ στη Μόσχα) που παρευρίσκονταν στην έρευνα. Ο Βρετανός ιστορικός G. Roberts παραθέτει στο έργο του «Stalin’s Wars» ορισμένα αποσπάσματα από τα ιδιωτικά έγγραφα του Πρέσβη Harriman. Στην υποσημείωση αρ. 29, σελ. 400 ο Roberts καταγράφει τον Harriman να συνοψίζει τα συμπεράσματα της κόρης του (που μετείχε στην αποστολή) ως εξής: «Από τα αποδεικτικά στοιχεία γενικά και από την κατάθεση, η Kathleen και το μέλος της Πρεσβείας πιστεύουν ότι σε κάθε περίπτωση η σφαγή πραγματοποιήθηκε από τους Γερμανούς». Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν οι παρατηρήσεις της Kathleen Harriman αναφορικά με το πόσο «φρέσκα» φαίνονταν τα πτώματα, στοιχείο που αποτέλεσε μείζον ζήτημα και για την Επιτροπή Burdenko. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των Γερμανών τα πτώματα βρίσκονταν θαμμένα επί τρία ολόκληρα καλοκαίρια, όταν το υπέδαφος ήταν ζεστό και η αποσύνθεση θα υπήρξε ραγδαία. Αντίθετα, οι Σοβιετικοί συμπέραναν πως οι Γερμανοί εκτέλεσαν τους Πολωνούς το Φθινόπωρο του 1941, οπότε βρίσκονταν θαμμένοι μόνο ένα καλοκαίρι (1942)8.

Δεκάδες μάρτυρες κατέθεσαν στην Επιτροπή, μεταξύ των οποίων και ορισμένοι οι οποίοι είχαν καταναγκαστεί από την Γκεστάπο να υπογράψουν ως «μάρτυρες» στη Γερμανική έκθεση. Ωστόσο, η Εκθεση Burdenko θα απορριφθεί εν συνεχεία στο σύνολό της από την αστική ιστοριογραφία ως «σοβιετικό προπαγανδιστικό κατασκεύασμα», ενώ αντίστοιχα τα συμπεράσματα του ναζιστικού πορίσματος θα υιοθετηθούν ασυζητητί.

Από το οπλοστάσιο των ναζί στο οπλοστάσιο της «δημοκρατίας»…

Μέχρι και το 1945 διπλωματικά έγγραφα των ΗΠΑ αναφέρονταν στην υπόθεση Κατίν ως «προπαγάνδα των Ναζί»9.

Στις 19 Ιουνίου του 1945, οι «New York Times», δημοσίευσαν μια ανταπόκριση από τη Στοκχόλμη με τίτλο «Η ιστορία με τους τάφους του Κατίν χαρακτηρίστηκε μαύρη απάτη». Το άρθρο βασιζόταν στις καταθέσεις του τελευταίου επικεφαλής της υπηρεσίας πληροφοριών (κατασκοπίας) των SS, Walter Schellenberg, σε ανακρίσεις των Συμμάχων, και συγκεκριμένα έγραφε:

«Στοκχόλμη, Σουηδία, Ιούνιος 28 – Η ιστορία με τους μαζικούς τάφους στο Κατίν, που προκάλεσε το παγκόσμιο αίσθημα πριν δύο χρόνια, υπήρξε μια προπαγανδιστική παράσταση που έστησαν οι Γκαίμπελς και Ρίμπεντροπ ώστε να προκληθεί ρήγμα μεταξύ της Ρωσίας και των Δυτικών Συμμάχων, αναφέρει μια έκθεση που λάβαμε μέσω ειδικών καναλιών και επιβεβαιώνεται από ένα μήνυμα από το Οσλο απόψε. Ανακοινώθηκε πως ένας στενός συνεργάτης του Χίμλερ, ο αρχηγός μονάδας των SS Schellenberg, κατέθεσε αυτή την απίστευτη πληροφορία κατά τη διάρκεια μιας εξέτασης στο Αρχηγείο των Συμμάχων στη Γερμανία την περασμένη Τρίτη…

…Απόψε, λάβαμε από το Οσλο μια έκθεση που επιβεβαιώνει τα παραπάνω, κατά την οποία ο Eric Johansen – ένας φυλακισμένος στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Sachsenhausen της Γερμανίας που πρόσφατα επαναπατρίστηκε – καταθέτει μια ενδιαφέρουσα ιστορία αναφορικά με τη γερμανική παραγωγή ψευδών ντοκουμέντων αναγνώρισης για τα πτώματα των μαζικών τάφων στο Κατίν.» Στον ίδιο τόνο και η γερμανική εφημερίδα «Nordwest – Nachrichten», που εκδιδόταν στη βρετανική ζώνη κατοχής, η οποία δημοσίευσε στο φύλλο της 4ης Ιανουαρίου 1946 (έτος 2ο, αρ. φύλλου 1) πρωτοσέλιδο με τίτλο: «Ετσι ήταν το Κατίν. Μαζική δολοφονία στην Πολωνία αποκαλύφθηκε ως ναζιστικό έγκλημα». Σύντομα, όμως, τα πράγματα θα λάμβαναν άλλη τροπή… Το 1946, ο επικεφαλής της Σοβιετικής Εισαγγελίας στις Δίκες της Νυρεμβέργης, Roman A. Rudenko, πρότεινε να συμπεριληφθεί σε αυτές και η υπόθεση του Κατίν, με το σκεπτικό πως αποτελούσε «μια από τις σημαντικότερες εγκληματικές πράξεις για την οποία ευθύνονται εγκληματίες πολέμου…». Ωστόσο, η αμερικανική και βρετανική πλευρά αρνήθηκαν να στηρίξουν το αίτημα, περιορίζοντας τη διαδικασία της ανάκρισης σε έξι μόλις καταθέσεις (3 υπέρ της σοβιετικής ενοχής και 3 υπέρ της ναζιστικής) μπλοκάροντας ουσιαστικά την εκδίκαση της υπόθεσης10.

Για ποιο λόγο η Σοβιετική Ενωση να θέσει την υπόθεση στην αρμοδιότητα ενός διεθνούς δικαστηρίου τη στιγμή που υποτίθεται ότι πάσχιζε να συγκαλύψει την «ενοχή» της, διεξάγοντας έρευνες που χαρακτηρίστηκαν παρωδία και κατασκευάζοντας Εκθέσεις που απορρίφθηκαν ως χαλκευμένες; Γιατί να μπλοκάρουν οι «Σύμμαχοι» τη διαδικασία;

Οι Δίκες της Νυρεμβέργης μπορεί να μην κατέληξαν σε απόφαση για το Κατίν αυτό καθαυτό, ανέδειξαν, ωστόσο, ορισμένα επιμέρους στοιχεία που σχετίζονταν άμεσα ή έμμεσα με την υπόθεση: Πρώτον, έφεραν στο φως έγγραφα που αποτύπωναν την πολιτική των ναζί έναντι των Πολωνών και έκαναν λόγο για προσχεδιασμένες «εκτελέσεις χιλιάδων» αντιπροσώπων της πολωνικής ελίτ (γιατρών, διανοούμενων, κλπ. – οι αξιωματικοί του πολωνικού στρατού, όπως αυτοί που εκτελέστηκαν στο Κατίν, προέρχονταν αποκλειστικά από τέτοια στρώματα) με σκοπό τη μετατροπή της Πολωνίας σε αγροτική αποικία «σκλάβων της Μεγάλης Γερμανικής Παγκόσμιας Αυτοκρατορίας»11.

Το δεύτερο έχει να κάνει με την εκδίκαση της υπόθεσης του «Γκέτο της Βαρσοβίας». Τον Απρίλη του 1943 οι ναζιστικές αρχές αποφάσισαν να «ξεμπερδέψουν» με τον εβραϊκό πληθυσμό της πόλης. Στο εγχείρημα αυτό, προσπάθησαν να παρασύρουν και Πολωνούς από τις λεγόμενες «Αριες συνοικίες», προβάλλοντας ως «κίνητρο» τις «τρομοκρατικές ενέργειες» των αντιστασιακών της Βαρσοβίας και τα «εγκλήματα του εβραιομπολσεβικισμού» στο Κατίν. Ωστόσο, η προπαγάνδα δεν επέφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Εκπληκτος, ο Γερμανός διοικητής των SS στην έκθεσή του στο Βερολίνο, ανέφερε πως κατά τη διάρκεια των στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά του γκέτο, «οι μονάδες μας δέχτηκαν πυρά ξανά και ξανά απ’ έξω από το γκέτο, από το Αριο τμήμα της Βαρσοβίας. Ομάδες εφόδου επιτέθηκαν αμέσως στις εν λόγω περιοχές πετυχαίνοντας τη σύλληψη 35 Πολωνών συμμοριτών, κομμουνιστών, οι οποίοι εξολοθρεύτηκαν χωρίς αναβολή. Σήμερα επαναλήφθηκε το ίδιο και θεωρήσαμε απαραίτητο να εκτελέσουμε και άλλους συμμορίτες, οι οποίοι πέφτοντας από τις σφαίρες ζητωκραύγαζαν «Ζήτω η Πολωνία!», «Ζήτω η Σοβιετική Ενωση!»12 Αυτούς τους πραγματικούς ήρωες επιχειρούν σήμερα οι ποικιλόμορφοι θιασώτες του ιστορικού αναθεωρητισμού να καθίσουν στο εδώλιο του κατηγορουμένου…

Το 1951 – 1952, με αφορμή τον πόλεμο της Κορέας, συστάθηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ η Επιτροπή Madden (υπό τον Ρεπουμπλικανό R. J. Madden), η οποία κατέληξε στο «συμπέρασμα» πως οι Πολωνοί αξιωματικοί δολοφονήθηκαν από τους Σοβιετικούς και πρότεινε την παραπομπή της ΕΣΣΔ στο Διεθνές Δικαστήριο. Ανάμεσα σε εκείνους που κατέθεσαν στην Επιτροπή ήταν και ο Dr. Otto Stahmer, σύμβουλος του Γκέρινγκ (του νο. 2 στην ιεραρχία των ναζί) στις Δίκες της Νυρεμβέργης! Η όλη υπόθεση θεωρήθηκε μεταξύ άλλων και μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για προπαγανδιστική δουλειά στους Αμερικανούς πολίτες πολωνικής ή άλλης ανατολικοευρωπαϊκής καταγωγής που έως τότε στήριζαν παραδοσιακά το κόμμα των Δημοκρατικών.13

Το Κατίν καταλαμβάνει από τότε περίοπτη θέση στο οπλοστάσιο του ιμπεριαλισμού. Σε έκθεση του υπουργείου των Εσωτερικών των ΗΠΑ (State Department) με την ένδειξη «Απόρρητος» και ημερομηνία 7 Ιουλίου 1952, ξεδιπλώνονται συνοπτικά οι συνομιλίες ΗΠΑ – Βρετανίας για τη χάραξη κοινής στρατηγικής στον ΟΗΕ. Στο κείμενο αυτό, εκτός από τη σημασία της χρησιμοποίησης της «ομπρέλας του ΟΗΕ» προς εξυπηρέτηση των συμφερόντων του ΝΑΤΟ, αναφέρεται και η ανάγκη αξιοποίησης του Οργανισμού για αντισοβιετική προπαγάνδα. Ενα από τα δύο ζητήματα που «προσφέρονται» για το σκοπό αυτό δεν είναι άλλο από το Κατίν. Η πρόταση για «χρήση διαφόρων οργάνων του ΟΗΕ ως πλατφόρμες προπαγάνδας για τη Δύση», με την προώθηση «προβλημάτων» όπως η «σφαγή στο Κατίν», επαναλαμβάνεται και σε εμπιστευτικό έγγραφο της 16ης Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους.14

Ο αντίλογος στην αντικομμουνιστική αυτή πολεμική προερχόταν πολλές φορές από φωνές που δε θα περίμενε κανείς. Οπως, για παράδειγμα, στην περίπτωση του Alexander Werth (1901 – 1969), γόνου εξόριστων τσαρικών εμιγκρέδων του Λονδίνου, ο οποίος διατέλεσε πολεμικός ανταποκριτής του BBC και των London Sunday Times στο Ανατολικό Μέτωπο, ενώ κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια υπήρξε ανταποκριτής της Guardian στη Μόσχα. Στο έργο του «Russia at War: 1941 – 1945» (Η Ρωσία σε πόλεμο: 1941 – 1945) που εκδόθηκε το 1964 (και επανακυκλοφόρησε το 1984 και το 2000 – Caroll & Graf edition, New York), ο Werth, κάθε άλλο παρά κομμουνιστής, διατύπωσε ξεκάθαρες ενστάσεις και προβληματισμούς αναφορικά με την εκδοχή της σοβιετικής ενοχής για το Κατίν. Ταυτόχρονα, επισήμανε την ομοιότητα της τεχνικής των μαζικών δολοφονιών στο Κατίν με τις αναρίθμητές άλλες περιπτώσεις που έλαβαν χώρα από την Γκεστάπο στις κατεχόμενες από τους ναζί περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης. Σε μια άλλη περίπτωση, ένας πρώην Γερμανός στρατιώτης που ζούσε στην περιοχή του Surrey της Αγγλίας, παρενέβη με επιστολή του σε συζήτηση που είχε ανοίξει μέσα από τις στήλες των «The Times» το 1971 σχετικά με το Κατίν, γράφοντας μεταξύ άλλων: «Ως Γερμανός στρατιώτης, πεπεισμένος εκείνη την περίοδο για το δίκαιο της υπόθεσής μας, έλαβα μέρος σε πολλές μάχες και επιχειρήσεις κατά την εκστρατεία στη Ρωσία… Θυμάμαι καλά το θόρυβο όταν ξέσπασαν τα νέα το 1943 γύρω από την ανακάλυψη ενός αποτρόπαιου μαζικού τάφου κοντά στο Κατίν, μιας περιοχής που τότε απειλούνταν από τον Κόκκινο Στρατό.

Ο Τζόζεφ Γκαίμπελς, όπως δείχνουν τα ιστορικά στοιχεία, είχε εξαπατήσει πολλούς ανθρώπους. Αλλωστε, αυτή ήταν η δουλειά του, και λίγοι θα αμφισβητήσουν τη σχεδόν απόλυτη ικανότητά του σ’ αυτή. Αυτό που πραγματικά προκαλεί έκπληξη, ωστόσο, είναι ότι (σ.σ. η ικανότητα του Γκαίμπελς στην εξαπάτηση) μπορεί να εμφανίζεται ακόμα στις σελίδες των Times 30 χρόνια αργότερα. Γράφοντας εκ πείρας δε νομίζω ότι εκείνη την ύστατη στιγμή του πολέμου ο Γκαίμπελς κατάφερε να ξεγελάσει και πολλούς Γερμανούς στρατιώτες στη Ρωσία για το ζήτημα του Κατίν…Οι Γερμανοί στρατιώτες γνώριζαν πολύ καλά για τις εκτελέσεις στο πίσω μέρος του κεφαλιού… εμείς, οι Γερμανοί στρατιώτες, γνωρίζαμε πως οι Πολωνοί αξιωματικοί δεν εξολοθρεύτηκαν από κανέναν άλλο παρά από τους δικούς μας».15

…στο οπλοστάσιο της αντεπανάστασης

Τη δεκαετία του 1980, το Κατίν αποτέλεσε ιδεολογικοπολιτικό επιχείρημα των δυνάμεων της αντεπανάστασης, τόσο στην Πολωνία όσο και στη Σοβιετική Ενωση. Τα γεγονότα και οι προβοκάτσιες προμήνυαν τα όσα θα επακολουθούσαν μετά τις ανατροπές. Ας σταθούμε ενδεικτικά μόνο σε ένα: Στις 30 του Οκτώβρη 1989, μετέβη στο Κατίν – με την άδεια και τις ευλογίες του Γκορμπατσόφ – πολυάριθμη αντιπροσωπεία Πολωνών, μελών μιας οργάνωσης με την επωνυμία «Οικογένειες των Θυμάτων του Κατίν», προκειμένου να επισκεφτεί το μνημείο που είχαν στήσει εκεί οι Σοβιετικοί. Ανάμεσα σε αυτούς και ο Zbigniew Brzezinski (Μπρεζίνσκι), ο πρώην σύμβουλος για ζητήματα Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, μέλος τότε της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διεθνών Πληροφοριών του Προέδρου Μπους (πατρός) και πρωταγωνιστικός παράγοντας στην αντικομμουνιστική εκστρατεία των Ηνωμένων Πολιτειών (με «πλούσιο» βιογραφικό που εκτείνεται από την πολύμορφη και ολομέτωπη υποστήριξη των Μουζαχεντίν στο Αφγανιστάν ως την ενεργό διαβρωτική – διαλυτική δουλειά στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και ιδιαίτερα της Πολωνίας).

Οι συγκεντρωμένοι τέλεσαν λειτουργία και ανάρτησαν πανό με συνθήματα υπέρ της αντικομμουνιστικής πολωνικής οργάνωσης «Αλληλεγγύη». Ενας από τους «πενθούντες» τοποθέτησε μια πινακίδα που έγραφε «NKVD» καλύπτοντας τη λέξη «Ναζί», ώστε η επιγραφή στο μνημείο να φαίνεται ως εξής: «Στη μνήμη των Πολωνών αξιωματικών που δολοφονήθηκαν από τη NKVD το 1941». Στη συνέχεια, ο Μπρεζίνσκι έκανε δηλώσεις, οι οποίες μεταδόθηκαν με έμφαση και από τη σοβιετική τηλεόραση. Ανάμεσα σε άλλα είπε: «Είναι πολύ σημαντικό για μένα να ειπωθεί η αλήθεια (!) για το τι πραγματικά συνέβη, γιατί μόνο μέσω της αλήθειας μπορεί η νέα σοβιετική ηγεσία να αποστασιοποιηθεί από τα εγκλήματα του Στάλιν και της NKVD… Το γεγονός ότι η σοβιετική κυβέρνηση μου έδωσε τη δυνατότητα να βρίσκομαι εδώ – και οι Σοβιετικοί γνωρίζουν τις απόψεις μου – συμβολίζει τη ρήξη με το σταλινισμό που αντιπροσωπεύει η περεστρόικα»16.

Και το 1992 επήλθε επιτέλους η «απόλυτη» και «πέραν πάσης αμφιβολίας» «δικαίωση» των υποστηρικτών της σοβιετικής ενοχής με την παρουσίαση από τον Ρώσο Πρόεδρο Μπόρις Γιέλτσιν στον Πολωνό ομόλογό του Λεχ Βαλέσα αντιγράφων μιας σειράς αρχειακών «ντοκουμέντων» που «επιβεβαίωναν» τη δολοφονία των Πολωνών αξιωματικών από τις σοβιετικές αρχές (με την υπογραφή φυσικά του Ι. Β. Στάλιν). Περιλάμβαναν μεταξύ άλλων: α) Ενα κείμενο του Μπέρια στο οποίο πρότεινε την εκτέλεση 25.700 Πολωνών, β) ένα απόσπασμα από τη διαταγή του Πολιτικού Γραφείου για την εκτέλεση και γ) ένα σημείωμα του επικεφαλής της KGB Shelepin προς τον Χρουστσόφ σχετικά με την εκτέλεση 21.857 Πολωνών και την ανάγκη καταστροφής των σχετικών εγγράφων. Τα έγγραφα αυτά αποτέλεσαν έκτοτε το σημαντικότερο επιχείρημα του ιστορικού αναθεωρητισμού αναφορικά με το Κατίν. Το στοιχείο που παραλείπεται από όλες τις σχετικές προσεγγίσεις του θέματος είναι το εξής πολύ σημαντικό: Οτι η κύρια χρήση των εν λόγω εγγράφων ήταν άλλη. Πράγματι, τα συγκεκριμένα «ντοκουμέντα» είχαν προσκομιστεί (μόλις «εντοπισθέντα») από τη νομική ομάδα του Γιέλτσιν στο Συνταγματικό Δικαστήριο της Ρωσικής Ομοσπονδίας προκειμένου να επισυναφθούν ως «πειστήρια» για την επιδιωκόμενη κήρυξη του ΚΚΣΕ ως «οργάνωσης αντισυνταγματικής».

Η υπεράσπιση εξέφρασε από την πρώτη στιγμή αμφιβολίες αναφορικά με την αυθεντικότητα των εγγράφων. Οι ενδείξεις που υποδείκνυαν πλαστογραφία ήταν πολλές: α) Η πλήρης ταύτιση των ημερομηνιών της αποστολής του κειμένου Μπέρια και της απόφασης του Πολιτικού Γραφείου (5 Μάρτη 1940). «Στην πρακτική των συνεδριάσεων του Πολιτικού Γραφείου δε συνέβη ποτέ κάτι παρόμοιο», αναφέρει ο Γιούρι Σλομπότκιν, ένας εκ των δύο μελών της υπεράσπισης που κλήθηκαν να δώσουν μια νομική εκτίμηση επί των εγγράφων. «Υπήρχε απόσταση χρόνου μεταξύ της ημερομηνίας της αποστολής του ενός ή του άλλου εγγράφου και της πρότασης να εξεταστεί κάποιο ζήτημα στη συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου από την ίδια τη συνεδρίαση και δεν ήταν μικρότερη από 5-6 μέρες». β) Η απόφαση του ΠΓ είχε, μεταξύ άλλων, τις υπογραφές των Καγκάνοβιτς και Καλίνιν, οι οποίοι ωστόσο ήταν απόντες από τη 13η Σύνοδο του οργάνου το Μάρτη του 1940! γ) Πολλές λεπτομέρειες που αφορούν την «τυπική» σύνταξη των εν λόγω κειμένων ή τη διαδικασία λήψης παρόμοιων αποφάσεων υπήρξαν περιέργως παράτυπες (θέση υπογραφών, το γεγονός ότι το μόνο σώμα με την αρμοδιότητα να εξουσιοδοτήσει την υψίστη των ποινών ήταν το Ανώτατο Δικαστήριο της ΕΣΣΔ – τέτοια αιτήματα δεν υποβάλλονταν ποτέ στο ΠΓ, κλπ.). δ) Τα έγγραφα που κατατέθηκαν ήταν φωτοαντίγραφα. Τόσο στο Συνταγματικό Δικαστήριο, όσο και από την πολωνική πλευρά στη συνέχεια, ζητήθηκαν επίμονα τα πρωτότυπα. Ως τα σήμερα, τα κείμενα αυτά δεν έχουν κάνει την εμφάνισή τους. ε) Ο Shelepin αρνήθηκε γνώση του κειμένου που υποτίθεται πως φέρει την υπογραφή του. Τουναντίον, ερωτηθείς, δήλωσε πως οι γνώσεις του για το Κατίν την περίοδο που ήταν επικεφαλής της KGB περιορίζονταν στα εκάστοτε δημοσιεύματα του Τύπου…

Δεν είναι λίγοι εκείνοι, οι οποίοι, χωρίς να αποδέχονται απαραίτητα τη σοβιετική εκδοχή των γεγονότων, παραδέχονται ταυτόχρονα πως «τέτοια έγγραφα δε θα γίνονταν ποτέ δεκτά σε ένα δικαστήριο» ως αποδεικτικά στοιχεία. Και όντως, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ρωσικής Ομοσπονδίας δεν τα συμπεριέλαβε στην απόφασή του στις 30 του Νοέμβρη 199217.

Κατίν: Οπλο του αντικομμουνισμού και του ιστορικού αναθεωρητισμού

Τίποτε όμως από όλα αυτά δεν πτόησε την επιθετικότητα του ιστορικού αναθεωρητισμού. Οι υπέρμαχοι της «σοβιετικής ενοχής» συνεχίζουν την αντικομμουνιστική σταυροφορία τους, εξαπολύοντας μύδρους ακόμα και εναντίον όσων απλά τολμούν να ζητήσουν μια νηφαλιότερη, αντικειμενική και επιστημονική μελέτη των ιστορικών δεδομένων. Παραλληλίζονται με τους «αρνητές του Ολοκαυτώματος», χαρακτηρίζονται «λάτρεις του Στάλιν», κλπ. Υπάρχουν βέβαια και «όρια». Ετσι, όταν μια «νέα» μελέτη, βασισμένη σε αεροφωτογραφίες της Luftwaffe (Λουφτβάφε) και προηγούμενες «έρευνες» της CIA, βρέθηκε πρόσφατα σε τυπογραφείο της Πολωνίας, ο υπεύθυνος σύνταξης αρνήθηκε κατηγορηματικά να προχωρήσει στην εκτύπωση πλέον των 20 σελίδων με το αιτιολογικό – συν τοις άλλοις – ότι πρόδιδαν «σε απαράδεκτο βαθμό την υπογραφή της CIA»18.

Η ουσία του ζητήματος στην υπόθεση Κατίν δεν έχει να κάνει με την ιστορική έρευνα. Δεν έχει να κάνει με κάποια ανθρωπιστική ευαισθησία για περιπτώσεις εγκλημάτων πολέμου. Αλλωστε, όταν ο Γενικός Εισαγγελέας της Ρωσικής Ομοσπονδίας ζήτησε το 1998 από τον Πολωνό υπουργό Δικαιοσύνης να διενεργηθεί επίσημη έρευνα γύρω από το θάνατο 83.500 Σοβιετικών αιχμαλώτων πολέμου (κατά τον σοβιετο-πολωνικό πόλεμο του 1919-1921), οι οποίοι πέθαναν σε άθλιες συνθήκες σε πολωνικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, η πολωνική κυβέρνηση αρνήθηκε. Καμιά ευαισθησία δεν επέδειξαν οι απανταχού αστοί «ανθρωπιστές», που αντιμετώπισαν το θέμα με χλευασμό και ειρωνεία.

Η ουσία είναι αλλού. Την περίοδο 1989-1991, όταν στη Σοβιετική Ενωση είχε ξεκινήσει ήδη η αποδόμηση του σοσιαλιστικού παρελθόντος μέσω της ταύτισης κομμουνισμού και φασισμού, Χίτλερ και Στάλιν, υπήρξαν φωνές που προειδοποιούσαν πως η επιμονή της Πολωνίας στο ζήτημα του Κατίν υπέκρυπτε ένα βαθύτερο νόημα: «Οτι η Σοβιετική Ενωση δεν ήταν καλύτερη – ή ακόμα ότι ήταν χειρότερη – απ’ ό,τι η ναζιστική Γερμανία» και πως η ΕΣΣΔ υπήρξε «εξίσου υπεύθυνη» για το ξέσπασμα του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου19!

Η άποψη ενός μη κομμουνιστή Αμερικανού ακαδημαϊκού είναι χαρακτηριστική. Γράφει ο Grover Furr:

«Ορίστε η άποψή μου: Κανείς δε νοιάζεται για το τι συνέβη στους Πολωνούς αξιωματικούς! Κανείς, συμπεριλαμβανομένων και των ίδιων των Πολωνών.

Ακόμα, κανείς δε νοιάστηκε ποτέ, ακόμα και την περίοδο που συνέβη!…

…από τότε, η «Σφαγή του Κατίν» αποτέλεσε ένα ραβδί για να χτυπούνε τους Σοβιετικούς. Ακόμα είναι μια επιπλέον «απόδειξη» ότι «ο κομμουνισμός είναι κακό πράγμα»…

…Ηδη με αποκαλούν έναν παλιο-λάτρη του Στάλιν επειδή επιμένω στα αποδεικτικά στοιχεία, επειδή δεν προσκυνώ τον ναό ανειλικρινών αντικομμουνιστών ιστορικών των οποίων τα έργα αποτελούν ντροπή για το επάγγελμα του ιστορικού…

…Η «Σφαγή του Κατίν» δεν αποτελεί ένα ιστορικό ζήτημα -αποτελεί ένα ΟΠΛΟ… Το χρησιμοποιείς για να κάνεις πόλεμο «στην άλλη πλευρά», και μόνο αυτό»20.

Εν κατακλείδι. Το παρόν άρθρο επιχειρεί να αναδείξει το εύρος της ιστορικής αποδόμησης στο οποίο προτίθεται να προβεί ο ιμπεριαλισμός στο πλαίσιο της αντικομμουνιστικής αναθεώρησης της ιστορικής μνήμης. Οι κομμουνιστές δε φοβούνται την αλήθεια. Τουναντίον, την αποζητούν με το ίδιο πάθος και τόλμη, με τα οποία ρίχνονται στις καθημερινές και διαχρονικές μάχες για την προάσπιση των λαϊκών – εργατικών δικαιωμάτων και ελευθεριών. Αντίστοιχα, όμως, και με τον ίδιο ζήλο, καταπολεμούν τη συκοφαντία και το ψέμα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. Ολες οι αναφορές στα ημερολόγια του Τζ. Γκαίμπελς από την αγγλική μετάφραση: Goebbels J (1948) «The Goebbels Diaries (1942-1943)», μετάφραση Louis P. Lochner (New York: Doubleday & Company)

2. «Πράβντα» 19 Απρίλη 1943 και Fisher B «The Katyn Controversy: Stalin’s Killing Field»,

3. Ηλεκτρονικό άρθρο στον δικτυότοπο Κέντρου Μελέτης Πληροφοριών της CIA, 14 Απρίλη 2007 3. Βλέπε Fowler M (1985) «Winston S. Churchill. Philosopher and Statesman» (Lanham, MD: University Press of America) και Mukhin Y I (1995) «Katyn Detective» (Moskva: Firma Svetoton LTD)

4. Furr G. στο http://chss.montclair.edu/english/furr/pol/discuss-katyn041806r.html

5. Οπως αναδημοσιεύεται στο «Ριζοσπάστη», 10 Μάη 1943

6. Ολόκληρη η Εκθεση Burdenko μπορεί να βρεθεί εδώ: http://katyn.codis.ru/cccp054.htm

7. Οπως παρατίθεται στο Furr G., όπως πριν.

8. Roberts G «Stalin’s Wars» (New Haven: Yale University Press) σελ.171-172 και 400

9. United States Department of State / Foreign relations of the United States: diplomatic papers: the Conference of Berlin (the Potsdam Conference), 1945, Volume II (1945), σελ. 803

10. Βλέπε Experts of Nuremberg Archives: Nikzor.org – 59η Ημέρα, Πέμπτη, 14 Φλεβάρη 1946 και Conot R E (1984) «Justice at Nuremberg» (New York: Carol & Graf Publishers) σελ. 454

11. Ντοκουμέντο αρ. EC-344 (16), Πρακτικά Δικών Νυρεμβέργης, 14 Δεκέμβρη 1945, τόμος 3ος, σελ.576-581

12. Ντοκουμέντο αρ. 1061-PS, Πρακτικά Δικών Νυρεμβέργης, επισυναπτόμενο έγγραφο στον τόμο 3.

13. Fisher B, όπως πριν και US Congress, House of Representatives, Select Committee on the Katyn Forest Massacre, 82d Congress, 1st and 2nd Session, 1951-1952, 7 parts (Washington, DC: US Government Printing Office, 1952)

14. Βλέπε United States Department of State / Foreign relations of the United States, 1952-1954. United Nations affairs, Volume III (1952-1954), σελ. 13 και 15

15. Οπως παρατίθεται στο Rule E, «The Katyn Massacre», ηλεκτρονική δημοσίευση (Ιούλης 2002), στο http://www.stalinsociety.org.uk/katyn.html

16. BBC News: Commemoration of Victims of Katyn Massacre, November 1, 1989 και Associated Press: Brzezinski: Soviets Should Take Responsibility for Katyn Massacre, October 30, 1989

17. Βλέπε Γιούρι Σλομπότκιν «Κατίν: Πώς και γιατί οι χιτλερικοί εκτέλεσαν τους Πολωνούς αξιωματικούς», στο «Ριζοσπάστη», 29/5/2005, Mukhin Y I (1995) όπως πριν, και G Furr στο http://holocaustcontroversies.blogspot.com/2007/03/andnow-for-something-not-completely.html

18. Fisher B, όπως πριν.

19. Βλέπε Nina Tumarkin (1994) «The Living and the Dead: The Rise and Fall of the Cult of World War II in Russia» (New York: Basic Books) σελ.140

20. Furr G. στο http://chss.montclair.edu/english/furr/pol/discuss-katyn041806r.html

Του
Αναστάση Γκίκα
συνεργάτη του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ

Αναρτήθηκε στις Ιστορία. Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Κατίν: Από τον Γκαίμπελς στους κινηματογράφους